HIV กับ CD4 Count: ทำความเข้าใจผลตรวจที่แพทย์ดูว่า 'แข็งแรงแค่ไหน?'
CD4 Count และ Viral Load: สองตัวเลขที่กำหนดสุขภาพของผู้ที่ใช้ยา ARV
สำหรับผู้ที่มีผล HIV Positive และกำลังหรือจะเริ่มรักษาด้วยยา ARV การทำความเข้าใจ CD4 Count และ Viral Load ช่วยให้ดูแลตัวเองได้ดีขึ้นมาก
CD4 T-Cells คืออะไร?
CD4+ T-lymphocytes (Helper T-cells) เป็น Coordinator ของระบบภูมิคุ้มกัน ทำหน้าที่กระตุ้น CD8+ Cytotoxic T-cells, B-cells (ผลิต Antibody), Macrophages และ NK cells HIV จับกับ CD4 receptor + CCR5/CXCR4 co-receptor บนผิวเซลล์ → เข้าสู่เซลล์ → Replicate → Lyse เซลล์ → CD4 Count ลดลงอย่างช้าๆ
ปกติ CD4 Count ในคนไม่ติด HIV: 500-1,500 cells/μL
อัตราการลดลงหากไม่รักษา: ~50-100 cells/μL ต่อปี
Clinical Significance ของ CD4 levels:
CD4 >500: Normal range การทำงานของภูมิคุ้มกันแทบปกติ
CD4 200-500: มีความเสี่ยง Opportunistic infections บางชนิดเพิ่มขึ้น
CD4 <200: Threshold ของ AIDS diagnosis, ความเสี่ยงสูงต่อ:
• Pneumocystis pneumonia (PCP): ชนิดที่อันตรายที่สุด → Prophylaxis ด้วย TMP-SMX
• Toxoplasma encephalitis: ถ้า IgG+ และ CD4 <100
• Disseminated MAC (Mycobacterium Avium Complex)
• Cryptococcal meningitis: CD4 <100
CD4 <50: Severely immunocompromised, CMV Retinitis risk
Viral Load — ตัวเลขที่สำคัญกว่า CD4 ในยุคปัจจุบัน:
Viral Load คือจำนวน HIV RNA copies/mL ใน Plasma เป้าหมายของ ARV therapy คือ Viral Load < 50 copies/mL (Undetectable) ภายใน 6 เดือน
Undetectable = Untransmittable (U=U):
งานวิจัย PARTNER Study (2019) ยืนยันชัดเจนว่า ผู้ที่มี Viral load Undetectable ไม่สามารถส่งต่อ HIV ให้คู่นอนได้ ศึกษาใน 783 คู่ นาน 58,213 ครั้งของการมีเพศสัมพันธ์โดยไม่ใช้ถุงยาง → HIV transmission ในคู่ที่ Undetectable = 0 ครั้ง
ARV Regimens ปัจจุบัน (ไทย 2024):
First-line (ตาม Thai National Guidelines):
TDF/FTC/EFV (Tenofovir/Emtricitabine/Efavirenz): เก่าแต่ยังใช้
TDF/3TC/DTG (Dolutegravir-based): WHO preferred — Genetic barrier to resistance สูง, GI tolerability ดี, Drug interactions น้อย
Integrase Strand Transfer Inhibitors (INSTIs) เช่น Dolutegravir, Bictegravir เป็น Backbone ของ Modern ART เพราะ:
• Resistance mutations พัฒนาได้ยากมาก
• ไม่เพิ่ม Lipid levels
• ไม่ CNS side effects (ต่างจาก Efavirenz)
⚠️ ข้อสำคัญสำหรับผู้หญิงโดยเฉพาะ:
Dolutegravir และ Neural tube defects: มีรายงานจาก Botswana Study ที่พบ NTD risk เพิ่มเล็กน้อยใน Periconceptional exposure แต่ข้อมูลใหม่ทำให้ Risk estimate ต่ำลง และ WHO ยังคง Recommend DTG เป็น First-line รวมถึงในหญิงวัยเจริญพันธุ์ แต่ควรแจ้งความเสี่ยงและเสริม Folic acid 4 mg/day
