เตือนภัย! หมัด-เห็บ-หมา-แมว คร่าชีวิตคนได้ อันตรายกว่าที่คิด พร้อมวิธีป้องกัน

เตือนภัย! หมัด-เห็บจากหมา-แมว คร่าชีวิตคนได้ เสียชีวิตแล้ว 31 รายในพื้นที่ใกล้ไทย แนะสังเกตอาการไข้สูง-ผื่น-ปวดหัว

วันที่ 12-13 มีนาคม 2569 หน่วยงานสาธารณสุขทั้งในประเทศไทยและต่างประเทศออกมาเตือนภัยโรคติดต่อจากสัตว์สู่คน (Zoonosis) ที่มีหมัดและเห็บเป็นพาหะนำโรค หลังจากมีรายงานผู้เสียชีวิตจากโรคไข้รากสาดใหญ่ (Rickettsiosis) ในพื้นที่ชายแดนใกล้ประเทศไทยถึง 31 รายในปีนี้  ขณะที่งานวิจัยในไทยพบเชื้อก่อโรคอันตรายในสุนัขและแมวที่ดูแข็งแรงดีถึงเกือบ 10% 

นายแพทย์สาธารณสุขประจำรัฐบาฮาแคลิฟอร์เนีย (Baja California) ประเทศเม็กซิโก ซึ่งเป็นพื้นที่ชายแดนติดกับสหรัฐอเมริกา แถลงว่า มีผู้เสียชีวิตจากโรคติดเชื้อริกเก็ตเซีย (Rickettsia) แล้ว 31 ราย ตั้งแต่ต้นปี 2569 ถึงปัจจุบัน โดย 20 รายอยู่ในเมืองติฮัวนา (Tijuana) ซึ่งอยู่ห่างจากชายแดนไทยหลายพันกิโลเมตร แต่เป็นสัญญาณเตือนว่าโรคจากหมัดและเห็บสามารถคร่าชีวิตคนได้รวดเร็วหากไม่ได้รับการรักษาทันเวลา 

"อาการเหล่านี้อาจสับสนกับโรคไวรัสอื่นๆ แพทย์ที่พบผู้ป่วยอาจวินิจฉัยผิดพลาดได้" นายโฮเซ อาเดรียน เมดินา อามาริยาส (José Adrián Medina Amarillas) เลขาธิการสาธารณสุขรัฐบาฮาแคลิฟอร์เนียกล่าว พร้อมเน้นว่าผู้ที่ถูกหมัดหรือเห็บกัดควรรีบพบแพทย์ภายใน 5 วันแรก เพื่อรับการรักษาด้วยยาปฏิชีวนะที่ถูกต้อง 

⚠️ โรคร้ายจากหมัดและเห็บที่คร่าชีวิตคนได้
1. โรคไข้รากสาดใหญ่จากหมัด (Murine Typhus / Flea-Borne Typhus)
โรคนี้เกิดจากเชื้อแบคทีเรีย Rickettsia typhi หรือ Rickettsia felis ซึ่งมีหมัดหมา หมัดแมว (โดยเฉพาะ Ctenocephalides felis) เป็นพาหะสำคัญ 

สถานการณ์ในต่างประเทศ:
ปี 2022 มณฑลลอสแอนเจลีส สหรัฐอเมริกา พบผู้ป่วยยืนยัน 171 ราย และเสียชีวิต 3 ราย 
เชื้อนี้พบในหนู หนูพันธุ์ (opossum) แมว และสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมอื่นๆ 
อาการ:
ไข้สูง ปวดศีรษะรุนแรง มีผื่นตามตัว
ตับอักเสบ เกล็ดเลือดต่ำ
1 ใน 3 ของผู้ป่วยมีอาการเยื่อหุ้มสมองอักเสบ ชัก หรือระบบหายใจล้มเหลว 
กรณีศึกษา: ผู้ป่วยหญิงรายหนึ่งในลอสแอนเจลีสมีอาการอ่อนเพลีย เหงื่อออกมากตอนกลางคืนจนต้องนอนบนผ้าเช็ดตัว หมอวินิจฉัยผิดหลายครั้ง สุดท้ายพบว่าติดเชื้อ Rickettsia typhi และลิ้นหัวใจถูกทำลาย ต้องเข้ารับการผ่าตัดเปลี่ยนลิ้นหัวใจ 

2. โรคไข้จุดด่างแห่งภูเขาร็อกกี (Rocky Mountain Spotted Fever)
เกิดจากเชื้อ Rickettsia rickettsii ซึ่งมีเห็บเป็นพาหะ 
อัตราการเสียชีวิต: ก่อนมียาปฏิชีวนะ ผู้ป่วยเสียชีวิตถึง 50% ปัจจุบันหากรักษาไม่ทันก็ยังอันตรายถึงชีวิต 
สถานการณ์ปัจจุบัน: พบการระบาดหนักในเม็กซิโกตอนเหนือ โดยรัฐบาฮาแคลิฟอร์เนียมีผู้เสียชีวิตจากโรคในกลุ่มริกเก็ตเซีย (ซึ่งรวมโรคนี้) แล้ว 31 รายในปี 2569 

3. โรคกาฬโรค (Plague)
แม้จะฟังดูเป็นโรคในประวัติศาสตร์ แต่ยังคงมีรายงานผู้ป่วยจนถึงปัจจุบัน เกิดจากเชื้อแบคทีเรีย Yersinia pestis ซึ่งมีหมัดหนูเป็นพาหะหลัก และหมัดจากสัตว์เลี้ยงสามารถนำเชื้อมาติดคนได้

กรณีศึกษา: ปี 2015 วัยรุ่นอเมริกันอายุ 16 ปี ในรัฐโคโลราโด ติดเชื้อกาฬโรคชนิด septicemic จากหมัดในบริเวณบ้าน และเสียชีวิตในเวลาต่อมา  โดยเฉลี่ยในสหรัฐอเมริกายังพบผู้ป่วยปีละประมาณ 7 ราย 

4. โรคทูลารีเมีย (Tularemia) หรือ "ไข้กระต่าย"
โรคติดเชื้อแบคทีเรีย Francisella tularensis ที่สามารถติดต่อผ่านเห็บ ไร หรือแมลงวันกัด รวมถึงการสัมผัสสัตว์ที่ติดเชื้อ 

สถิติ: ผู้ป่วยในสหรัฐอเมริกาเพิ่มขึ้น 56% ในช่วงปี 2011-2022 เทียบกับทศวรรษก่อนหน้า 
อัตราการเสียชีวิต: โดยทั่วไปต่ำกว่า 2% แต่หากไม่รักษาอาจสูงถึง 24% 

5. โรคฉี่หนู (Leptospirosis)
งานวิจัยล่าสุดจากมหาวิทยาลัยมหิดลที่ตีพิมพ์ในปี 2568 พบเชื้อฉี่หนูในสุนัขและแมวที่ดูแข็งแรงดีในประเทศไทยสูงถึงเกือบ 10% 

ผลการศึกษา:
สุนัขติดเชื้อ 11.2% (34 จาก 303 ตัว)
แมวติดเชื้อ 8.3% (22 จาก 264 ตัว)
ตรวจพบเชื้อ Leptospira interrogans, L. weilii, L. borgpetersenii ซึ่งเป็นสายพันธุ์ก่อโรคในคน
เป็นรายงานแรกที่พบเชื้อ L. yasudae ในปัสสาวะสัตว์ 
การติดต่อ: สัตว์ที่ติดเชื้อจะขับเชื้อทางปัสสาวะปนเปื้อนน้ำหรือดิน คนสัมผัสผ่านทางบาดแผลหรือเยื่อบุ 

6. โรคพยาธิในเลือดจากเห็บ (Canine Vector-Borne Diseases)
งานวิจัยในจังหวัดน่าน ปี 2024 พบเชื้อในสุนัขที่สามารถติดต่อสู่คนผ่านเห็บ 
Babesia canis vogeli: 10.7%
Babesia gibsoni: 8.1%
Ehrlichia canis: 3.4%
Hepatozoon canis: 0.7%
สุนัขที่เลี้ยงนอกบ้านและไม่เคยอาบน้ำทำความสะอาดมีความเสี่ยงสูงต่อการเป็นแหล่งรังโรค 

7. โรคพยาธิตัวกลมและกลากจากแมว
งานวิจัยในคาเฟ่แมว กรุงเทพฯ ปี 2024 พบว่ามีการปนเปื้อนเชื้อโรคที่ติดต่อสู่คน 
พยาธิในระบบทางเดินอาหาร: 18.2% ของคาเฟ่ที่สำรวจพบพยาธิปากขอ (hookworm) และพยาธิไส้เดือน (roundworm)
กลาก: 16.2% ของแมวที่ตรวจพบเชื้อยีสต์ Microsporum canis ซึ่งเป็นสาเหตุของโรคกลากในคน 
️ สถานการณ์ในประเทศไทยที่น่าห่วง
เชื้อฉี่หนูในสัตว์เลี้ยง: งานวิจัยมหิดลปี 2568 ชี้ว่าสุนัขและแมวที่เรากอดเล่นทุกวันมีเชื้อฉี่หนูเกือบ 10% โดยไม่แสดงอาการ 
คาเฟ่แมวกับเชื้อโรค: ร้านคาเฟ่แมวในกรุงเทพฯ ตรวจพบพยาธิและกลากที่ติดต่อสู่คนได้ 
เห็บในพื้นที่สูง: จังหวัดน่านพบเชื้อในสุนัขที่เลี้ยงตามไหล่เขาสูงถึง 28.3%