ยาคุมกำเนิด 5 วิธี: เปรียบเทียบ Mechanism, Efficacy, ผลต่อฮอร์โมน และการเลือกที่เหมาะสม?
ยาคุมกำเนิด — เปรียบเทียบเชิงลึกจากแพทย์
1.Combined Oral Contraceptive Pill (COC)
Mechanism: Estrogen ยับยั้ง FSH surge → ไม่ตกไข่ / Progestin ทำ Cervical mucus หนา + Endometrium atrophy
Efficacy: 99.7% (Perfect use), 91% (Typical use)
ผลต่อฮอร์โมน: เพิ่ม SHBG → ลด Free testosterone → ลดสิว, ขนลด แต่อาจลด Libido
ข้อดีอื่น: ลด Dysmenorrhea, ลดความเสี่ยง Ovarian/Endometrial cancer, ป้องกัน PID (Cervical mucus effect)
ข้อเสีย: ลด HDL เล็กน้อย (ขึ้นกับ Progestin type), Venous thromboembolism (VTE) risk เพิ่ม 3-4 เท่า (Absolute risk ยังต่ำมาก)
ใครไม่ควรใช้: Migraine with aura (Stroke risk), Smoker อายุ >35, Personal history DVT/PE, Liver disease
2.Progestin-Only Pill (Mini-pill)
Mechanism: Cervical mucus หลักๆ (ไม่ได้ยับยั้ง Ovulation ทุกครั้ง)
Efficacy: 99% (Perfect use)
เหมาะกับ: ให้นมบุตร, ผู้ที่มีข้อห้ามใช้ Estrogen, Migraineurs
Desogestrel-based (Cerazette): ยับยั้ง Ovulation ได้ ~97% เพิ่มเติม
3.Depot Medroxyprogesterone Acetate (DMPA, Depo-Provera)
Mechanism: ยับยั้ง Ovulation + Cervical mucus + Endometrium
Efficacy: 99.7%
ผลต่อ Bone density: ลด BMD 5-6% ใน 2 ปีแรก แต่ฟื้นคืนได้เมื่อหยุด ในผู้หญิงอายุน้อย (<18) ควรระวัง
ข้อดี: ไม่ต้องกินทุกวัน, ลด Endometriosis symptoms, ลด Sickle cell crisis
ข้อเสีย: ประจำเดือนผิดปกติ 70%, น้ำหนักขึ้นได้ (~2kg ใน 2 ปี), Return to fertility ช้า (9-18 เดือน)
4.Intrauterine Device (IUD)
Copper IUD (Paragard): Spermicidal effect จาก Copper ions, ป้องกัน Implantation
Hormonal IUD (Mirena, Kyleena): Levonorgestrel ทำ Endometrial atrophy + Cervical mucus
Efficacy: 99.9% (ทั้งสองชนิด)
ข้อดี Copper IUD: Hormone-free, ยังคง Libido, ใช้ได้นาน 10 ปี, Emergency contraception ประสิทธิภาพสูงสุด (ใส่ภายใน 5 วัน)
ข้อดี Hormonal IUD: ลดประจำเดือนหรือหยุดเลย ดีมากสำหรับ Endometriosis
5.Subdermal Implant (Implanon/Nexplanon)
Mechanism: Etonogestrel ยับยั้ง Ovulation
Efficacy: 99.95% — ดีที่สุดในบรรดาทั้งหมด (LARC)
ระยะเวลา: 3 ปี
ข้อดี: "Set and forget" ที่ดีที่สุด, ฟื้นการเจริญพันธุ์เร็วมาก (1-2 เดือน)
ข้อเสีย: Irregular bleeding ช่วง 6 เดือนแรก
แนวทางการเลือก:
ต้องการความสะดวก + ลืมง่าย → IUD หรือ Implant
มีสิว/ขนดก/PCOS → COC (เลือก Drospirenone หรือ Cyproterone-based)
ให้นมบุตร → Mini-pill หรือ Hormonal IUD
แพ้ฮอร์โมนทุกชนิด → Copper IUD
