คำถาม : กลิ่นไข่เจียวมีผลต่อความหิวยังไง

คำถาม : กลิ่นไข่เจียวมีผลต่อความหิวยังไง
กลิ่นหอมของไข่เจียวมีผลกระทบต่อระบบประสาทเมื่อคนหิวมากๆ ผ่านกลไกทางสรีรวิทยาและจิตวิทยาที่ซับซ้อน ดังนี้

1. กระตุ้นระบบประสาทรับกลิ่นโดยตรง
กลิ่นหอมของไข่เจียวเกิดจากปฏิกิริยาเมลลาร์ด (Maillard reaction) ระหว่างโปรตีนและน้ำตาลในไข่เมื่อถูกความร้อน รวมถึงไขมันในไข่แดงที่ปล่อยสารหอมระเหย
กลิ่นเหล่านี้กระตุ้นเซลล์ประสาทรับกลิ่น (Olfactory receptors) ในโพรงจมูก ซึ่งส่งสัญญาณไปยัง olfactory bulb และต่อเข้าสมองส่วน limbic system โดยเฉพาะ amygdala และ hippocampus ซึ่งเกี่ยวข้องกับอารมณ์และความทรงจำ

2. กระตุ้นระบบรางวัลในสมอง
เมื่อได้กลิ่นไข่เจียว สมองจะหลั่ง โดปามีน จากระบบ mesolimbic pathway ทำให้เกิดความรู้สึกพึงพอใจและอยากกินมากขึ้น โดยเฉพาะในคนที่หิวมาก เนื่องจากสมองตีความว่ากลิ่นเป็นสัญญาณของอาหารพลังงานสูง
การศึกษาพบว่ากลิ่นอาหารไขมันสูงเช่นไข่เจียวสามารถกระตุ้นวงจรนี้ได้แม้ไม่ได้กินจริง เพียงแค่สูดดมนานกว่า 2 นาที ก็อาจทำให้สมองรู้สึก "อิ่ม" แบบภาพลวงตา

3. เชื่อมโยงกับความทรงจำและอารมณ์
กลิ่นไข่เจียวอาจกระตุ้นความทรงจำเก่าๆ เช่น กลิ่นอาหารบ้านหรือมื้อที่ประทับใจ ผ่านการทำงานของ hippocampus ทำให้รู้สึกหิวและอยากอาหารมากขึ้น
ในคนที่เครียดหรือวิตกกังวล กลิ่นอาหารคุ้นเคยเช่นไข่เจียวอาจช่วยลดความตึงเครียดได้ เพราะสมองเชื่อมโยงกลิ่นกับความปลอดภัยและความสุข

4. ยับยั้งหรือเพิ่มความหิวผ่านฮอร์โมน
กลิ่นไข่เจียวอาจกดการหลั่ง ฮอร์โมนเลปติน (Leptin) ซึ่งเป็นฮอร์โมนความอิ่ม ในขณะเดียวกันก็กระตุ้น ฮอร์โมนเกรลิน (Ghrelin) ที่เพิ่มความหิว แต่หากสูดดมกลิ่นนานเกิน 2 นาที อาจเกิดภาวะ "sensory-specific satiety" ทำให้ความอยากกินลดลง เพราะสมองถูกหลอกว่ากินแล้ว

5. ผลต่อพฤติกรรม
การได้กลิ่นไข่เจียวขณะหิวอาจทำให้ตัดสินใจกินเร็วขึ้นหรือเลือกอาหารไขมันสูงมากขึ้น เนื่องจากสมองประเมินว่าอาหารนี้ให้พลังงานเร็ว
ในบางคนอาจเกิดภาวะ "cephalic phase response" คือร่างกายเริ่มผลิตน้ำลายและน้ำย่อยล่วงหน้าแม้ยังไม่ได้กินจริง

ข้อควรระวัง
หากได้กลิ่นไข่เจียวแบบ "หลอน" (Phantosmia) โดยไม่มีแหล่งกลิ่นจริง อาจเป็นสัญญาณของความผิดปกติในระบบประสาทรับกลิ่น หรือรอยโรคในสมอง เช่น หลังติดเชื้อโควิด-19

สรุปแล้ว กลิ่นไข่เจียวไม่เพียงแต่กระตุ้นความหิวผ่านทางกายภาพ แต่ยังส่งผลลึกถึงระดับอารมณ์และความทรงจำ โดยเฉพาะในคนที่หิวมาก ระบบประสาทจะตอบสนองต่อกลิ่นนี้รุนแรงกว่าปกติ เพราะสมองมองว่าเป็นแหล่งพลังงานที่จำเป็นด่วน