ชายไปปาร์ตี้ฟูลมูน เช้ามาหวาดระแวง เป็นอะไร?
31 ผู้เข้าชม
ผู้ป่วยชาย เมื่อคืนไปงานปาร์ตี้ฟูลมูน วันนี้ตอนเช้ามีอาการหวาดระแวง คิดว่าคนอื่นจะมาทำร้าย ไม่สับสนเรื่องเวลาและสถานที่?
ก. โรคจิตชั่วคราว
ข. ภาวะเพ้อ
ค. โรคจิตจากสารเสพติด
ตอบ ค. โรคจิตจากสารเสพติด (Substance-Induced Psychotic Disorder)
จากการประเมินผู้ป่วยชายที่มีอาการหวาดระแวงเฉียบพลัน คิดว่าคนอื่นจะมาทำร้าย หลังจากไปงานฟูลมูนปาร์ตี้เมื่อคืน โดยที่ผู้ป่วยยังไม่สับสนเรื่องเวลาและสถานที่ อาการเหล่านี้เกิดขึ้นอย่างรวดเร็วหลังการไปงานปาร์ตี้ซึ่งเป็นสถานที่ที่มีความเสี่ยงสูงต่อการได้รับสารเสพติดหรือเครื่องดื่มแอลกอฮอล์
กลไกทางพยาธิสรีรวิทยาของโรคจิตจากสารเสพติดเกิดจากการที่สารออกฤทธิ์ต่อจิตประสาทไปรบกวนระบบ neurotransmitter ในสมอง โดยเฉพาะระบบ dopamine ที่มีบทบาทสำคัญในการเกิดอาการจิตหลอนและหวาดระแวง สารเสพติดที่พบบ่อยในงานปาร์ตี้เช่น methamphetamine หรือ ecstasy (MDMA) สามารถทำให้เกิดการหลั่ง dopamine มากเกินไปใน mesolimbic pathway นำไปสู่อาการ paranoid delusions และอาการทางจิตอื่นๆ ได้อย่างรวดเร็ว
ลักษณะทางคลินิกที่สำคัญคืออาการเกิดขึ้นเฉียบพลันหลังการได้รับสาร (temporal relationship) ซึ่งสอดคล้องกับประวัติการไปงานปาร์ตี้เมื่อคืน อาการหวาดระแวงที่เกิดขึ้นเป็นลักษณะเฉพาะของสารกระตุ้นระบบประสาทเช่น amphetamines หรือ cocaine การที่ผู้ป่วยยังไม่สับสนเรื่องเวลาและสถานที่ช่วยตัดภาวะเพ้อออกไปได้ เนื่องจากในภาวะเพ้อผู้ป่วยมักจะมีระดับความรู้สึกตัวเปลี่ยนแปลงและมีความบกพร่องทางการรู้คิดอย่างชัดเจน
การวินิจฉัยแยกโรคต้องพิจารณาอย่างละเอียด สำหรับ brief psychotic disorder มักเกิดจาก psychosocial stressor ที่สำคัญและไม่เกี่ยวข้องกับการใช้สารเสพติด ส่วน delirium มักมีอาการสับสน ความจำบกพร่อง และระดับความรู้สึกตัว fluctuating
การจัดการผู้ป่วยรายนี้ต้องเริ่มจากการประเมินความปลอดภัยของผู้ป่วยและผู้อื่น การซักประวัติการได้รับสารอย่างละเอียด การตรวจร่างกายเพื่อหาสัญญาณของการใช้สารเสพติด เช่น ความดันโลหิตสูง อัตราการเต้นของหัวใจเร็ว ม่านตาขยาย การตรวจสารเสพติดในปัสสาวะหรือเลือดเพื่อยืนยันการวินิจฉัย
การรักษาประกอบด้วยการให้การดูแลในสภาพแวดล้อมที่ปลอดภัย การให้ benzodiazepines เพื่อลดอาการกระสับกระส่ายและอาการจาก withdrawal การให้ antipsychotics เพื่อควบคุมอาการทางจิต และการให้การปรึกษาด้านการติดสารเสพติด
โดยสรุป then โรคจิตจากสารเสพติดเป็นการวินิจฉัยที่มีความน่าจะเป็นสูงที่สุด เนื่องจากอธิบายลักษณะทางคลินิกทั้งหมดได้ครบถ้วน ทั้ง temporal relationship กับงานปาร์ตี้ ลักษณะของอาการหวาดระแวงเฉียบพลัน และการไม่มีความบกพร่องทางการรู้คิดแบบภาวะเพ้อ
ก. โรคจิตชั่วคราว
ข. ภาวะเพ้อ
ค. โรคจิตจากสารเสพติด
ตอบ ค. โรคจิตจากสารเสพติด (Substance-Induced Psychotic Disorder)
จากการประเมินผู้ป่วยชายที่มีอาการหวาดระแวงเฉียบพลัน คิดว่าคนอื่นจะมาทำร้าย หลังจากไปงานฟูลมูนปาร์ตี้เมื่อคืน โดยที่ผู้ป่วยยังไม่สับสนเรื่องเวลาและสถานที่ อาการเหล่านี้เกิดขึ้นอย่างรวดเร็วหลังการไปงานปาร์ตี้ซึ่งเป็นสถานที่ที่มีความเสี่ยงสูงต่อการได้รับสารเสพติดหรือเครื่องดื่มแอลกอฮอล์
กลไกทางพยาธิสรีรวิทยาของโรคจิตจากสารเสพติดเกิดจากการที่สารออกฤทธิ์ต่อจิตประสาทไปรบกวนระบบ neurotransmitter ในสมอง โดยเฉพาะระบบ dopamine ที่มีบทบาทสำคัญในการเกิดอาการจิตหลอนและหวาดระแวง สารเสพติดที่พบบ่อยในงานปาร์ตี้เช่น methamphetamine หรือ ecstasy (MDMA) สามารถทำให้เกิดการหลั่ง dopamine มากเกินไปใน mesolimbic pathway นำไปสู่อาการ paranoid delusions และอาการทางจิตอื่นๆ ได้อย่างรวดเร็ว
ลักษณะทางคลินิกที่สำคัญคืออาการเกิดขึ้นเฉียบพลันหลังการได้รับสาร (temporal relationship) ซึ่งสอดคล้องกับประวัติการไปงานปาร์ตี้เมื่อคืน อาการหวาดระแวงที่เกิดขึ้นเป็นลักษณะเฉพาะของสารกระตุ้นระบบประสาทเช่น amphetamines หรือ cocaine การที่ผู้ป่วยยังไม่สับสนเรื่องเวลาและสถานที่ช่วยตัดภาวะเพ้อออกไปได้ เนื่องจากในภาวะเพ้อผู้ป่วยมักจะมีระดับความรู้สึกตัวเปลี่ยนแปลงและมีความบกพร่องทางการรู้คิดอย่างชัดเจน
การวินิจฉัยแยกโรคต้องพิจารณาอย่างละเอียด สำหรับ brief psychotic disorder มักเกิดจาก psychosocial stressor ที่สำคัญและไม่เกี่ยวข้องกับการใช้สารเสพติด ส่วน delirium มักมีอาการสับสน ความจำบกพร่อง และระดับความรู้สึกตัว fluctuating
การจัดการผู้ป่วยรายนี้ต้องเริ่มจากการประเมินความปลอดภัยของผู้ป่วยและผู้อื่น การซักประวัติการได้รับสารอย่างละเอียด การตรวจร่างกายเพื่อหาสัญญาณของการใช้สารเสพติด เช่น ความดันโลหิตสูง อัตราการเต้นของหัวใจเร็ว ม่านตาขยาย การตรวจสารเสพติดในปัสสาวะหรือเลือดเพื่อยืนยันการวินิจฉัย
การรักษาประกอบด้วยการให้การดูแลในสภาพแวดล้อมที่ปลอดภัย การให้ benzodiazepines เพื่อลดอาการกระสับกระส่ายและอาการจาก withdrawal การให้ antipsychotics เพื่อควบคุมอาการทางจิต และการให้การปรึกษาด้านการติดสารเสพติด
โดยสรุป then โรคจิตจากสารเสพติดเป็นการวินิจฉัยที่มีความน่าจะเป็นสูงที่สุด เนื่องจากอธิบายลักษณะทางคลินิกทั้งหมดได้ครบถ้วน ทั้ง temporal relationship กับงานปาร์ตี้ ลักษณะของอาการหวาดระแวงเฉียบพลัน และการไม่มีความบกพร่องทางการรู้คิดแบบภาวะเพ้อ
