เด็ก ไข้สูง จุดเลือดออก Hct สูง platelet ต่ำ โรคนี้มีกลไกอย่างไร?
เด็ก ไข้สูง จุดเลือดออก Hct สูง platelet ต่ำ โรคนี้มีกลไกอย่างไร?
A. Immune complex
B. สร้าง cytokine ยังยั้งการสร้าง platelet
C. Mast cell degranulation
คำตอบที่ถูกต้องคือ A. Immune complex
เหตุผลโดยละเอียด
อาการและผลตรวจที่รายงานมา คือ
เด็ก (อายุน้อย)
ไข้สูง
จุดเลือดออก (Petechiae/Purpura)
Hct สูง (Hemoconcentration)
Platelet ต่ำ (Thrombocytopenia)
กลุ่มอาการนี้ชี้ไปที่ภาวะ ไข้เลือดออก (Dengue Hemorrhagic Fever - DHF) หรือ Severe Dengue โดยเฉพาะ
ไข้สูงและจุดเลือดออก: เป็นอาการเด่นของไข้เลือดออก
Hct สูง: เกิดจาก ภาวะเลือดหนืด (Hemoconcentration) ซึ่งเป็นผลจากพลาสมา (น้ำในเลือด) รั่วออกจากหลอดเลือดสู่เนื้อเยื่อรอบข้าง (ภาวะ plasma leakage) ทำให้ปริมาณเม็ดเลือดแดงเข้มข้นขึ้น เป็นลักษณะสำคัญที่ใช้แยกไข้เลือดออกทั่วไปออกจากไข้เลือดออกชนิดรุนแรง
Platelet ต่ำ (Thrombocytopenia): เป็นอาการที่พบได้บ่อยในไข้เลือดออก ซึ่งอาจรุนแรงจนทำให้มีเลือดออกง่าย
กลไกทางพยาธิวิทยาหลักของไข้เลือดออก ที่อธิบายความผิดปกติเหล่านี้คือ การตอบสนองทางภูมิคุ้มกันที่ทำให้เกิดความเสียหายต่อหลอดเลือดและเกล็ดเลือด:
Immune Complex (A): ในผู้ป่วยที่เคยติดเชื้อไวรัสเดงกี่มาแล้วหนึ่งสายพันธุ์ (Secondary infection) เมื่อติดเชื้อสายพันธุ์ใหม่ แอนติบอดีจากเชื้อเดิมจะจับกับไวรัสสายพันธุ์ใหม่เกิดเป็น คอมเพล็กซ์ของแอนติบอดีและไวรัส (Immune Complex) แต่ไม่สามารถทำลายไวรัสได้อย่างมีประสิทธิภาพ คอมเพล็กซ์เหล่านี้จะไปจับกับเซลล์ที่มี Fc receptor (เช่น มาโครฟาจ, เกล็ดเลือด) ผ่านกระบวนการที่เรียกว่า Antibody-Dependent Enhancement (ADE) ซึ่งนำไปสู่:
การกระตุ้นให้เซลล์เหล่านั้นหลั่งสารสื่ออักเสบ (cytokines) จำนวนมาก
การทำลายเกล็ดเลือดและเซลล์บุผนังหลอดเลือด
สุดท้ายนำไปสู่ ภาวะ plasma leakage (ทำให้ Hct สูง), ภาวะเกล็ดเลือดต่ำ (Thrombocytopenia) และ ความผิดปกติของการแข็งตัวของเลือด
อธิบายแต่ละตัวเลือก:
A. Immune complex
ถูกต้อง: เป็นกลไกหลักในพยาธิกำเนิดของไข้เลือดออกชนิดรุนแรง (Dengue Hemorrhagic Fever/Severe Dengue) โดยเฉพาะในผู้ป่วยที่ติดเชื้อซ้ำ (Secondary infection) ซึ่งตรงกับกลุ่มอาการไข้สูง จุดเลือดออก Hct สูง (จาก plasma leakage) และเกล็ดเลือดต่ำ
B. สร้าง cytokine ยับยั้งการสร้าง platelet
ไม่ถูกต้อง: แม้ในไข้เลือดออกจะมีระดับ cytokine สูงมาก (Cytokine Storm) และอาจมีผลยับยั้งไขกระดูกได้ แต่ ไม่ใช่กลไกหลัก ที่ทำให้เกิดเกล็ดเลือดต่ำในไข้เลือดออก กลไกหลักของเกล็ดเลือดต่ำคือการถูกทำลายในกระแสเลือด (peripheral destruction) จากกระบวนการที่เกี่ยวข้องกับ Immune complex และการจับกับผนังหลอดเลือดที่เสียหาย นอกจากนี้ ตัวเลือกนี้ยังอธิบายเฉพาะเกล็ดเลือดต่ำ แต่ไม่ได้อธิบาย Hct สูง (plasma leakage) ซึ่งเป็นลักษณะเฉพาะของไข้เลือดออกรุนแรง
C. Mast cell degranulation
ไม่ถูกต้อง: การแตกตัวของ Mast cell เป็นกลไกสำคัญในปฏิกิริยาภูมิแพ้ (Type I Hypersensitivity) เช่น โรคหืด ผื่นลมพิษ ลมพิษ เป็นต้น ไม่ใช่กลไกของไข้เลือดออก การแตกตัวของ Mast cell ทำให้เกิดอาการคัน บวม แดง หอบจากทางเดินหายใจตีบ แต่มักไม่ทำให้เกิดไข้สูง Hct สูง และเกล็ดเลือดต่ำ แบบกลุ่มอาการนี้
สรุป: จากอาการคลาสสิก (ไข้สูง จุดเลือดออก) ร่วมกับผลตรวจที่ชัดเจน (Hct สูงจากภาวะเลือดหนืด และเกล็ดเลือดต่ำ) น่าจะเป็น ไข้เลือดออกชนิดรุนแรง ซึ่งมีพยาธิกำเนิดหลักเกี่ยวข้องกับ Immune complex ในผู้ป่วยที่ติดเชื้อซ้ำ
