ชายอ่อนแรงใบหน้าซีกซ้าย แพทย์วินิจฉัย motor cortex ด้านขวาเสียถามว่ากล้ามเนื้อใดปกติ?
ชาย 50 ปี อ่อนแรงใบหน้าซีกซ้าย แพทย์วินิจฉัย motor cortex ด้านขวาเสีย ถามว่ากล้ามเนื้อใดปกติ?
A. Occipitofrontalis muscle
B. Orbicularis occuli muscle
C. Orbicularis oris muscle
D. Levator labii muscle
E. Nasalis muscle
คำตอบที่ถูกต้องคือ A. Occipitofrontalis muscle
เหตุผลโดยละเอียด
ผู้ป่วยมีอ่อนแรงใบหน้า ซีกซ้าย และแพทย์วินิจฉัยว่า motor cortex ด้านขวาเสีย
การควบคุมกล้ามเนื้อของร่างกายโดย cerebral cortex เป็นแบบ contralateral นั่นคือ Motor cortex ด้านขวาควบคุมกล้ามเนื้อครึ่งซ้ายของร่างกาย
ข้อยกเว้นสำคัญ: กล้ามเนื้อใบหน้ามีการควบคุมพิเศษบางส่วน กล้ามเนื้อใบหน้าส่วนบน (บริเวณรอบตา และหน้าผาก) ได้รับการควบคุมจาก ทั้ง motor cortex ด้านซ้ายและขวา (bilateral innervation) ในขณะที่กล้ามเนื้อใบหน้าส่วนล่าง (บริเวณรอบปากและแก้ม) ได้รับการควบคุมจาก motor cortex ด้านตรงข้ามเพียงด้านเดียว (contralateral innervation)
ดังนั้น เมื่อ motor cortex ด้านขวาเสียหาย ผลคือ:
กล้ามเนื้อใบหน้าส่วนล่างซ้าย (เช่น Orbicularis oris, Levator labii) จะอ่อนแรงหรือเป็นอัมพาต (Contralateral control) → ทำให้ปากเบี้ยว
กล้ามเนื้อใบหน้าส่วนบนซ้าย (เช่น Occipitofrontalis, Orbicularis oculi) อาจยังปกติหรืออ่อนแรงเล็กน้อย (เนื่องจากยังมีการควบคุมจาก motor cortex ด้านซ้ายที่ยังปกติอยู่ผ่าน bilateral innervation) → ทำให้ผู้ป่วยยังสามารถขมวดคิ้วและหลับตาได้ปกติหรือเกือบปกติ
ในคำถามถามว่า "กล้ามเนื้อใดปกติ" หมายความว่ากล้ามเนื้อนั้นไม่ได้รับผลกระทบจากการบาดเจ็บของ motor cortex ด้านขวา เนื่องจากยังมี motor cortex ด้านซ้ายมาควบคุมได้
กล้ามเนื้อที่ได้รับ innervation แบบ bilateral อย่างชัดเจนที่สุดในตัวเลือกคือ Occipitofrontalis muscle (กล้ามเนื้อหน้าผากและท้ายทอย) ซึ่งทำหน้าที่เลิกคิ้วและย่นหน้าผาก
อธิบายแต่ละตัวเลือก:
A. Occipitofrontalis muscle (กล้ามเนื้อหน้าผาก)
ถูกต้อง: เป็นกล้ามเนื้อใบหน้าส่วนบนที่ได้รับการควบคุมจาก ทั้ง motor cortex สองข้าง (bilateral innervation) อย่างชัดเจน ดังนั้นเมื่อ motor cortex ด้านขวาเสียหาย ผู้ป่วยยังสามารถใช้กล้ามเนื้อนี้บนใบหน้าทั้งสองข้างได้ตามปกติ (ขมวดคิ้วได้ทั้งสองข้าง) นี่คือกล้ามเนื้อที่ "ปกติ" ในตัวเลือกนี้
B. Orbicularis oculi muscle (กล้ามเนื้อรอบตา)
ไม่ถูกต้อง: กล้ามเนื้อนี้ควบคุมการหลับตา แม้จะมีการควบคุมแบบ bilateral บางส่วน ทำให้ผู้ป่วยยังสามารถหลับตาได้ แต่การหลับตาอาจไม่แน่นเท่าข้างปกติ (ในอัมพาตเบลล์แบบ upper motor neuron lesion ผู้ป่วยอาจหลับตาได้ แต่แรงอ่อนกว่าข้างดีเล็กน้อย) ดังนั้นจึงอาจไม่ปกติสมบูรณ์ 100%
C. Orbicularis oris muscle (กล้ามเนื้อรอบปาก)
ไม่ถูกต้อง: เป็นกล้ามเนื้อใบหน้าส่วนล่างที่ได้รับการควบคุมจาก motor cortex ด้านตรงข้ามเพียงด้านเดียว (contralateral) ดังนั้นเมื่อ motor cortex ด้านขวาเสีย กล้ามเนื้อรอบปากด้านซ้ายจะอ่อนแรงชัดเจน ทำให้ปากเบี้ยว ไม่ปกติ
D. Levator labii muscle (กล้ามเนื้อยกริมฝีปากบน)
ไม่ถูกต้อง: เป็นกล้ามเนื้อใบหน้าส่วนล่าง (ควบคุมการยกริมฝีปากบน) มีการควบคุมแบบ contralateral เช่นกัน จึงอ่อนแรงเมื่อ motor cortex ด้านตรงข้ามเสีย ไม่ปกติ
E. Nasalis muscle (กล้ามเนื้อจมูก)
ไม่ถูกต้อง: ควบคุมการขยับปีกจมูก แม้จะมีรายงานว่าการควบคุมอาจซับซ้อน แต่โดยทั่วไปถือเป็นกล้ามเนื้อใบหน้าส่วนล่างและได้รับผลกระทบจาก contralateral lesion เช่นกัน ไม่ปกติ
สรุป: กลไกหลักคือ กล้ามเนื้อใบหน้าส่วนบน (รวมถึง Occipitofrontalis) ได้รับการควบคุมจากสมองทั้งสองซีก ดังนั้นเมื่อมีรอยโรคที่ motor cortex ข้างเดียว กล้ามเนื้อเหล่านี้จึงยังคงทำงานได้ปกติหรือเกือบปกติ ในตัวเลือกนี้ Occipitofrontalis muscle เป็นตัวอย่างที่ชัดเจนที่สุดของกล้ามเนื้อที่คงสภาพปกติภายใต้ภาวะนี้
