ผู้ป่วยหญิงกิน acetaminophen 20 เม็ด ฆ่าตัวตาย! ใช้ยาใดแก้อาการพิษ?
ผู้ป่วยหญิงกิน acetaminophen 20 เม็ด ฆ่าตัวตาย ใช้ยาใดแก้อาการพิษ?
A. Atropine
B. Diferoximine
C. Pralidoxime
D. N – acetylcycteine
E. Syrup of Ipecae
คำตอบที่ถูกต้องคือ D. N-acetylcysteine
เหตุผลโดยละเอียด
Acetaminophen (Paracetamol) ในขนาดที่สูงเกินขนาด (Overdose) ทำให้เกิดภาวะพิษรุนแรง โดยกลไกหลักคือ
สารพิษจากกระบวนการเผาผลาญของ Acetaminophen (NAPQI) จะถูกทำลายโดยสารต้านอนุมูลอิสระ กลูตาไธโอน (Glutathione) ในตับ
เมื่อรับประทานยาเกินขนาดมาก (เช่น 20 เม็ด) กลูตาไธโอนในตับจะถูกใช้หมดไป ทำให้ NAPQI ไปจับกับเซลล์ตับและทำลายเซลล์ตับ ส่งผลให้เกิด ภาวะตับวายเฉียบพลัน (Acute liver failure) ซึ่งอาจถึงชีวิตได้
N-acetylcysteine (NAC) เป็น ยาต้านฤทธิ์พิษเฉพาะ (Specific Antidote) สำหรับ Acetaminophen overdose เนื่องจาก ทำหน้าที่เป็นสารตั้งต้นในการสร้าง กลูตาไธโอน ชดเชยส่วนที่ถูกใช้ไป
ไปจับกับ NAPQI โดยตรง และช่วยลดผลกระทบของสารพิษ
ต้องให้เร็วที่สุดหลังรับประทานยา (ภายใน 8-10 ชั่วโมง ได้ผลดีมาก) เพื่อป้องกันความเสียหายของตับ
อธิบายแต่ละตัวเลือก:
A. Atropine
ไม่ถูกต้อง: เป็นยาต้านพิษสำหรับ สารกลุ่ม Organophosphate และ Carbamate (เช่น ยาฆ่าแมลง) ที่ออกฤทธิ์โดยการยับยั้งเอนไซม์ acetylcholinesterase ไม่เกี่ยวข้องกับพิษจาก Acetaminophen
B. Deferoxamine (สะกดที่ถูกคือ Deferoxamine)
ไม่ถูกต้อง: เป็นสารคีเลต (Chelating agent) ใช้รักษาภาวะ เหล็กเกิน (Iron overdose) โดยไปจับกับเหล็กอิสระในเลือด ไม่ได้ใช้รักษาพิษจาก Acetaminophen
C. Pralidoxime
ไม่ถูกต้อง: เป็นยาต้านพิษสำหรับ สารกลุ่ม Organophosphate โดยเฉพาะ ช่วยฟื้นฟูการทำงานของเอนไซม์ acetylcholinesterase ที่ถูกยับยั้ง ไม่ได้ใช้รักษาพิษจาก Acetaminophen
D. N-acetylcysteine
ถูกต้อง: เป็น ยาต้านฤทธิ์พิษเฉพาะ (Specific antidote) สำหรับ Acetaminophen overdose โดยตรง ใช้เพื่อป้องกันภาวะตับวาย
E. Syrup of Ipecac
ไม่ถูกต้อง: เป็นยาทำให้อาเจียน (Emetics) ใช้ในอดีตเพื่อล้างท้องในกรณีรับประทานสารพิษ แต่ปัจจุบัน ไม่แนะนำให้ใช้แล้ว เนื่องจากอาจมีผลข้างเคียงและไม่ได้ช่วยเพิ่มอัตราการรอดชีวิต ไม่ใช่การรักษาเฉพาะสำหรับ Acetaminophen overdose
สรุป: การรับประทาน Acetaminophen (Paracetamol) ในปริมาณมากเกินขนาด ต้องได้รับการรักษาด้วย N-acetylcysteine (NAC) ซึ่งเป็นยาต้านพิษเฉพาะ เพื่อป้องกันการเกิดภาวะตับวายเฉียบพลัน
