หญิงแก่ มีอาการสับสน 2 วัน หลังจากไปบ้านลูกสาว?
หญิงอายุ 65 - 70 ปี มาด้ย confusion 2 วันหลังจากไปบ้านลูกา มีโรคประจำตัวหลายโรค ตรวจร่างกายปกติ มีเพียง orthostatic hypotension ในประวัติที่พึ่งเปลี่ยนยาประจำตัวหลายตัวถามว่ายาตัวไหนเป็นเหตุ?
A. Atenolol
B. Verapamil
C. Lisinopril
D. Amitriptyline
คำตอบที่ถูกต้องคือ D. Amitriptyline
เหตุผลโดยละเอียด
ผู้ป่วยสูงอายุ (65-70 ปี) มีอาการสำคัญคือ
อาการสับสนเฉียบพลัน (Acute confusion)
ภาวะความดันตกเมื่อเปลี่ยนท่า (Orthostatic hypotension)
อาการเหล่านี้ เกิดขึ้นหลังจากไปบ้านลูก ซึ่งสอดคล้องกับการ เปลี่ยนแปลงของสภาพแวดล้อม และที่สำคัญคือ "พึ่งเปลี่ยนยาประจำตัว" จึงน่าเชื่อมโยงว่าอาการเป็น ผลข้างเคียงจากยา (Adverse drug reaction) โดยเฉพาะจากยาตัวใหม่ที่เพิ่งเริ่ม
ในบรรดาตัวเลือกทั้งสี่ Amitriptyline เป็นยาที่มี ผลต่อระบบประสาทส่วนกลางและระบบหัวใจหลอดเลือดอย่างชัดเจน และเป็นสาเหตุของอาการทั้งสองได้:
ก่อให้เกิดอาการสับสน/เพ้อ (Confusion/Delirium): Amitriptyline เป็นยาในกลุ่ม Tricyclic Antidepressant (TCA) ซึ่งมีฤทธิ์ Anticholinergic ที่แรง ผลข้างเคียงนี้พบได้บ่อยในผู้สูงอายุ ทำให้เกิดอาการสับสน ความจำเสื่อม ประสาทหลอน
ก่อให้เกิด Orthostatic hypotension: Amitriptyline มีฤทธิ์ยับยั้ง Alpha-1 adrenergic receptor ทำให้หลอดเลือดขยาย ความดันเลือดต่ำลง โดยเฉพาะเมื่อเปลี่ยนท่า ทำให้เลือดไปเลี้ยงสมองไม่พอ และอาจทำให้ล้มหรือสับสนเพิ่มเติมได้
ยาอื่นในตัวเลือกแม้จะลดความดันได้ แต่ไม่ใช่สาเหตุหลักของอาการเฉียบพลัน ในผู้สูงอายุแบบนี้
อธิบายแต่ละตัวเลือก:
A. Atenolol
ไม่ถูกต้อง: เป็นยาลดความดันกลุ่ม Beta-blocker อาจทำให้ความดันต่ำและหัวใจเต้นช้าได้ แต่ ไม่ได้ เป็นสาเหตุสำคัญของอาการเฉียบพลันแบบเฉียบพลัน (อาจทำให้เวียนศีรษะได้)
B. Verapamil
ไม่ถูกต้อง: เป็นแคลเซียมแชนแนลบล็อกเกอร์ อาจทำให้ความดันต่ำและหัวใจเต้นช้าได้ แต่ ไม่ใช่ สาเหตุหลักของอาการสับสนเฉียบพลัน
C. Lisinopril
ไม่ถูกต้อง: เป็นยาลดความดันกลุ่ม ACE inhibitor อาจทำให้เกิดความดันต่ำได้ โดยเฉพาะในผู้สูงอายุที่เริ่มยาใหม่ แต่ ไม่ได้ มีผลต่อระบบประสาทส่วนกลางโดยตรงที่ทำให้สับสนเฉียบพลัน
D. Amitriptyline
ถูกต้อง: เป็นยา Tricyclic antidepressant (TCA) ซึ่งมีผลข้างเคียงที่สำคัญคือ
ผล Anticholinergic ที่แรง: ทำให้ผู้สูงอายุเกิดอาการ สับสน (Confusion), ปากแห้ง ตาพร่า ท้องผูก ปัสสาวะลำบาก
Orthostatic hypotension: จากฤทธิ์ Alpha-blockade
ทั้งสองอาการตรงกับผู้ป่วยอย่างชัดเจน และเป็นยาใหม่ที่อาจถูกนำมาใช้รักษาอาการปวดเรื้อรังหรือภาวะซึมเศร้าในผู้สูงอายุ
สรุป: อาการเฉียบพลัน ร่วมกับ Orthostatic hypotension ในผู้สูงอายุที่ เพิ่งเปลี่ยนยา นั้น สอดคล้องกับ ผลข้างเคียงจาก Amitriptyline (TCA) มากที่สุด เพราะมีฤทธิ์ Anticholinergic ที่ทำให้สับสน และยับยั้ง Alpha-receptor ที่ทำให้ความดันตกเมื่อเปลี่ยนท่า
