คำถาม : แอนแทรกซ์ คือโรคอะไร

คำถาม : แอนแทรกซ์ คือโรคอะไร
โรคแอนแทกซ์(Anthrax) สำหรับแพทย์และผู้เชี่ยวชาญ
เชื้อสาเหตุ Bacillus anthracis (แกรมบวก, สร้างสปอร์, แบบแอโรบิก/ฟาคัลเททีฟแอนาโรบ)
1. กลไกการก่อโรค (Pathogenesis)
ปัจจัยความรุนแรง (Virulence Factors)
1. แคปซูลโพลีเปปไทด์ (Poly-D-glutamic acid capsule)
- ป้องกันการฟาโกไซโตซิสโดยแมโครฟาจ
2. เอกซ์โททอกซิน (Anthrax toxin)
- ประกอบด้วย 3 องค์ประกอบ
- Protective Antigen (PA) จับกับ receptor (TEM8/CMG2) บนเซลล์โฮสต์
- Edema Factor (EF) Adenylate cyclase เพิ่ม cAMP บวมน้ำ, ละลายแมสต์เซลล์
- Lethal Factor (LF) Protease ทำลาย MAPK pathways ทำให้เซลล์ตาย (โดยเฉพาะแมโครฟาจ)

2. การวินิจฉัย (Diagnosis)
การตรวจทางห้องปฏิบัติการ
- Gram stain & Culture
- พบ แกรมบวก รูปแท่ง เรียงตัวเป็นสาย (ในเลือดหรือเนื้อเยื่อ)
- เจริญบน Sheep blood agar ไม่เกิด hemolysis (ต่างจาก B. cereus)
- PCR ตรวจหา pagA (PA), lef (LF), cya (EF)
- Immunohistochemistry ตรวจ PA ในเนื้อเยื่อ
- Serology ELISA ตรวจหา antibodies ต่อ PA (มีประโยชน์ใน retrospect)
ลักษณะทางพยาธิวิทยา
- Mediastinal widening (ใน inhalation anthrax) จาก hemorrhagic mediastinitis
- Hemorrhagic necrosis ในต่อมน้ำเหลือง, ม้าม, สมอง

3. การรักษา (Treatment)
แนวทางการรักษาตาม CDC และ WHO
(1) แอนแทรกซ์ทางผิวหนัง (Cutaneous)
- First-line
- Ciprofloxacin 500 mg PO BID × 710 วัน
- หรือ Doxycycline** 100 mg PO BID × 710 วัน
- ทางเลือก
- Amoxicillin 1 g PO TID (หากเชื้อดื้อยาไม่น่ากังวล)
(2) แอนแทรกซ์ทางเดินหายใจ/ระบบทางเดินอาหาร/ระบบประสาท
- Initial therapy (IV)
- Ciprofloxacin 400 mg IV Q12H 
- Meropenem 2 g IV Q8H หรือ Vancomycin (หากสงสัย co-infection)
- เมื่ออาการดีขึ้น เปลี่ยนเป็น PO
- Ciprofloxacin 500 mg PO BID × 14-21 วัน
(3) การรักษาเสริม
- Raxibacuma หรือ Obiltoxaximab (Monoclonal antibodies ต่อ PA) ใช้ใน severe cases
- Corticosteroids พิจารณาใน severe edema หรือ meningitis

4. การป้องกัน (Prevention)
วัคซีน (Anthrax Vaccine Adsorbed - AVA)
- ให้ในบุคคลเสี่ยงสูง (ทหาร, นักวิจัย, สัตวแพทย์)
- สูตรการให้
- 0, 1, 6, 12, 18 เดือน Booster ทุกปี
- ประสิทธิภาพ 90% ป้องกัน cutaneous & inhalation anthrax
Post-exposure Prophylaxis (PEP)
- Ciprofloxacin 500 mg PO BID × 60 วัน
- หรือ Doxycycline 100 mg PO BID × 60 วัน
- ร่วมกับวัคซีน 3 doses (0, 2, 4 สัปดาห์)

5. ข้อควรระวังพิเศษ
- เชื้อดื้อยา พบบางสายพันธุ์ผลิต β-lactamase หลีกเลี่ยง penicillin ล้วน
- Bioterrorism risk สปอร์ทนทานต่อสิ่งแวดล้อม ต้องใช้ chlorine-based disinfectants หรือ autoclave

หากมีผู้ป่วยสงสัย ต้องแจ้งหน่วยงานควบคุมโรคทันที เนื่องจากเป็นโรคติดต่ออันตราย!
ต้องการข้อมูลเพิ่มเติมเกี่ยวกับกรณีเฉพาะหรือไม่?