การดูแลทารกที่เกิดจากมารดาติดเชื้อซิฟิลิส?
ก. ส่งตัวทารกกลับบ้านได้เลย เนื่องจากมารดาได้รับยามาแล้ว และนัดตรวจเลือดทารกเมื่ออายุ 1 เดือน
ข. ทำการตรวจประเมินทารกอย่างสมบูรณ์เพื่อวินิจฉัยซิฟิลิสแต่กำเนิด และพิจารณาให้การรักษาทันทีหากมีข้อบ่งชี้
ค. ให้ยา erythromycin แก่ทารกต่อเป็นเวลา 7 วัน เพื่อป้องกันการติดเชื้อ
ง. ให้การรักษาเฉพาะทารกที่มีอาการแสดงทางคลินิกชัดเจนของซิฟิลิสแต่กำเนิดเท่านั้น
เฉลย: ข. ทำการตรวจประเมินทารกอย่างสมบูรณ์เพื่อวินิจฉัยซิฟิลิสแต่กำเนิด และพิจารณาให้การรักษาทันทีหากมีข้อบ่งชี้
เหตุผล:
ความเป็นมาและเหตุผล: การรักษาซิฟิลิสในหญิงตั้งครรภ์ที่ถูกต้องตามมาตรฐานสากลต้องใช้ penicillin G (โดยเฉพาะ benzathine penicillin G) เท่านั้น เนื่องจากสามารถผ่านรกไปรักษาการติดเชื้อในทารกได้อย่างมีประสิทธิภาพ Erythromycin ไม่ใช่ยามาตรฐาน เนื่องจากไม่สามารถผ่านรกได้ดีเพียงพอ จึงไม่สามารถป้องกันหรือรักษาซิฟิลิสแต่กำเนิดในทารกได้ ดังนั้น ทารกในกรณีนี้จึงมี ความเสี่ยงสูงมาก ที่จะติดเชื้อแม้มารดาจะได้รับยา erythromycin มาแล้ว
การจัดการทารกแรกเกิด:
ต้องสงสัยการติดเชื้อสูง: ทารกทุกรายที่เกิดจากมารดาซิฟิลิสที่ได้รับยารักษาไม่ถูกต้องหรือไม่ครบถ้วน ต้องได้รับการประเมินอย่างเต็มที่เพื่อวินิจฉัยซิฟิลิสแต่กำเนิด
การประเมินประกอบด้วย:
ประวัติและตรวจร่างกายอย่างละเอียด เพื่อหาอาการ/อาการแสดงของซิฟิลิสแต่กำเนิด (เช่น ผื่น ตุ่มน้ำ ตับม้ามโต ตัวเหลือง น้ำมูกปนเลือด จมูกแฟบ)
ตรวจเลือดทารก (ไม่ใช่เลือดจากสายสะดือ) เพื่อหาภาวะซีด เกล็ดเลือดต่ำ
ตรวจค่า VDRL/RPR quantitative จากเลือดทารกโดยตรง และเปรียบเทียบกับ titre ของมารดา (ถ้า titre ทารกสูงกว่ามารดา 4 เท่า บ่งชี้การติดเชื้อ)
การตรวจเพิ่มเติมอื่นๆ ตามข้อบ่งชี้ เช่น การตรวจน้ำไขสันหลัง (CSF-VDRL, cell count, protein) เพื่อประเมินการติดเชื้อในระบบประสาท, การเอกซเรย์กระดูกยาว, การตรวจคลื่นเสียงหัวใจ เป็นต้น
ข้อบ่งชี้ในการรักษา: ทารกควรได้รับการรักษาทันทีด้วย penicillin G (aqueous crystalline penicillin G หรือ procaine penicillin G) เป็นเวลา 10-14 วัน หากมีข้อบ่งชี้ดังต่อไปนี้ อย่างน้อยหนึ่งข้อ:
มีอาการทางคลินิกของซิฟิลิสแต่กำเนิด
ค่า VDRL/RPR quantitative จากเลือดทารกสูงกว่ามารดา 4 เท่า
ผลตรวจ FTA-ABS หรือ VDRL จากเลือดทารกเป็นบวก ร่วมกับ มีหลักฐานอื่นบ่งชี้การติดเชื้อ เช่น CSF-VDRL เป็นบวก, ผลการตรวจ CSF ผิดปกติ, ภาพรังสีกระดูกผิดปกติ, ภาวะซีด/เกล็ดเลือดต่ำ, ค่า IgM specific เป็นบวก ฯลฯ
มารดาได้รับการรักษาซิฟิลิสไม่เหมาะสม (เช่น ใช้ยาไม่ใช่ penicillin, รักษาช้าใกล้คลอด, ไม่ได้รับยาตามแผน) โดยไม่ต้องรอผลตรวจยืนยันทั้งหมด เนื่องจากความเสี่ยงสูง
ทำไมไม่เลือกช้อยอื่น:
ก. ผิด เพราะมีความเสี่ยงสูง การส่งกลับบ้านโดยไม่ประเมินอาจทำให้ทารกไม่ได้รับการรักษาที่จำเป็นและเกิดภาวะแทรกซ้อนร้ายแรงได้
ค. ผิด เพราะ erythromycin ไม่ได้ผลในการรักษาซิฟิลิสแต่กำเนิด ยามาตรฐานคือ penicillin G
ง. ผิด เพราะไม่ควรรอให้ทารกมีอาการรุนแรง การรักษาตั้งแต่เนิ่นๆ หรือในทารกที่ไม่มีอาการแต่มีหลักฐานการติดเชื้อจากผลตรวจ จะช่วยป้องกันภาวะแทรกซ้อนระยะยาวได้
ความสำคัญของการจัดการนี้อยู่ที่การป้องกันภาวะแทรกซ้อนระยะยาวของซิฟิลิสแต่กำเนิดซึ่งรวมถึงความผิดปกติของฟัน หูตึง ปัญญาอ่อน และความผิดปกติของกระดูก การวินิจฉัยและรักษาแต่เนิ่นๆ มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อคุณภาพชีวิตของทารกในระยะยาว
