การจัดการภาวะครรภ์เป็นพิษที่อายุครรภ์ครบกำหนด?
อัพเดทล่าสุด: 10 ธ.ค. 2025
97 ผู้เข้าชม
ผู้ป่วยหญิงอายุ 42 ปี ตั้งครรภ์ที่ 4 อายุครรภ์ 37 สัปดาห์ มีความดันโลหิตสูง 160/100 mmHg พบโปรตีนในปัสสาวะ 3+ ปากมดลูกเริ่มมีการเปลี่ยนแปลง และ NST ปกติ การจัดการรักษาที่เหมาะสมและเร่งด่วนที่สุดในขณะนี้คืออะไร?
ก. รับไว้สังเกตอาการในโรงพยาบาล ให้ยาลดความดันและติดตามอาการอย่างใกล้ชิด รอการเจ็บครรภ์คลอดตามธรรมชาติ
ข. รับไว้รักษาในโรงพยาบาล ให้ยา Magnesium sulfate เพื่อป้องกันการชัก ให้ยาลดความดัน และวางแผนยุติการตั้งครรภ์โดยการชักนำการคลอดทันที
ค. รับไว้รักษาในโรงพยาบาล ให้ยา Magnesium sulfate และยาลดความดัน จากนั้นนัดติดตามอาการเป็นรายวันแบบผู้ป่วยนอก
ง. ทำการผ่าตัดคลอดทางหน้าท้อง (Cesarean section) ทันที เนื่องจากเป็นภาวะรุนแรงและอายุครรภ์ครบกำหนด
เฉลย: ข. รับไว้รักษาในโรงพยาบาล ให้ยา Magnesium sulfate เพื่อป้องกันการชัก ให้ยาลดความดัน และวางแผนยุติการตั้งครรภ์โดยการชักนำการคลอดทันที
คำอธิบาย:
การวินิจฉัย: ผู้ป่วยมีเกณฑ์การวินิจฉัย ภาวะครรภ์เป็นพิษระดับรุนแรง (Severe Preeclampsia) ชัดเจน ได้แก่
ความดันโลหิต systolic 160 mmHg หรือ diastolic 110 mmHg (วัดซ้ำห่างกัน 4 ชั่วโมง)
มีโปรตีนในปัสสาวะจำนวนมาก (3+ โดยการตรวจ dipstick)
อายุครรภ์ 37 สัปดาห์ ถือเป็น ครรภ์ครบกำหนด (Term)
หลักการรักษา: การรักษาเดียวที่ได้ผลสำหรับภาวะครรภ์เป็นพิษคือ "การยุติการตั้งครรภ์" เพื่อกำจัดสาเหตุซึ่งคือรก โดยพิจารณาจากสมดุลระหว่างความรุนแรงของโรคในมารดาและความพร้อมของทารก
ในกรณีนี้: อายุครรภ์ 37 สัปดาห์ (ครบกำหนด) ทารกมีพัฒนาการสมบูรณ์และมีชีวิตรอดได้ดีนอกครรภ์ ร่วมกับโรคมี ความรุนแรงระดับสูง ดังนั้น ข้อบ่งชี้ในการยุติการตั้งครรภ์จึงชัดเจนและต้องทำทันที
การจัดการเร่งด่วน (ในชั่วโมงแรก):
ป้องกันการชัก: ให้ Magnesium sulfate ทางเส้นเลือดทันที (Loading dose 4-6 กรัม ตามด้วย maintenance dose) เพื่อป้องกันการเกิด Eclampsia (ภาวะชักจากครรภ์เป็นพิษ)
ควบคุมความดันโลหิต: ให้ยาลดความดัน เช่น Labetalol, Nifedipine ทางปากหรือเส้นเลือด เพื่อป้องกันภาวะแทรกซ้อนจากความดันโลหิตสูง เช่น เส้นเลือดในสมองแตก
วางแผนการคลอด: เนื่องจากปากมดลูกเริ่มมีการเปลี่ยนแปลง (อาจนุ่มและบางบางส่วน) และทารก NST ปกติ การชักนำการคลอด (Induction of labor) จึงเป็นทางเลือกแรก (First-line management) เพื่อให้คลอดทางช่องคลอด
การดูแลระหว่างคลอด: ต้องดูแลในห้องคลอดหรือห้องผ่าตัด โดยติดตามสัญญาณชีพมารดาและตรวจติดตามสภาพทารก (Continuous fetal monitoring) อย่างใกล้ชิด
ทำไมไม่เลือกช้อยอื่น:
ก. ผิด เพราะการรอคอยคลอดตามธรรมชาติในภาวะรุนแรงแบบนี้มีความเสี่ยงสูงที่โรคจะรุนแรงขึ้นอย่างรวดเร็ว นำไปสู่ Eclampsia, HELLP syndrome, รกลอกตัวก่อนกำหนด หรืออันตรายต่อมารดาและทารก
ค. ผิด เพราะ ห้าม ดูแลแบบผู้ป่วยนอกในภาวะครรภ์เป็นพิษระดับรุนแรง ผู้ป่วยต้องได้รับการดูแลอย่างใกล้ชิดในโรงพยาบาลเท่านั้น
ง. ผิด เพราะไม่ใช่การรักษาแรกเริ่มทันทีในกรณีนี้ การผ่าตัดคลอดจะทำเมื่อมีข้อบ่งชี้ เช่น การชักนำการคลอดล้มเหลว, มีสัญญาณทารกขาดออกซิเจน (Fetal distress), อาการมารดาแย่ลงอย่างรวดเร็ว, หรือมีข้อห้ามในการคลอดทางช่องคลอด โดยทั่วไปจะพยายามชักนำการคลอดทางช่องคลอดก่อนหากสภาพปากมดลูกเอื้ออำนวยและทารกปลอดภัย
สรุป: การจัดการที่ถูกต้องคือ การรับผู้ป่วยไว้ในโรงพยาบาล ให้การรักษาเพื่อป้องกันและควบคุมภาวะแทรกซ้อน (ด้วย MgSO4 และยาลดความดัน) พร้อมทั้ง วางแผนยุติการตั้งครรภ์โดยเร็วด้วยการชักนำการคลอด เนื่องจากอายุครรภ์ครบกำหนดและโรคมีระดับความรุนแรงสูง
ก. รับไว้สังเกตอาการในโรงพยาบาล ให้ยาลดความดันและติดตามอาการอย่างใกล้ชิด รอการเจ็บครรภ์คลอดตามธรรมชาติ
ข. รับไว้รักษาในโรงพยาบาล ให้ยา Magnesium sulfate เพื่อป้องกันการชัก ให้ยาลดความดัน และวางแผนยุติการตั้งครรภ์โดยการชักนำการคลอดทันที
ค. รับไว้รักษาในโรงพยาบาล ให้ยา Magnesium sulfate และยาลดความดัน จากนั้นนัดติดตามอาการเป็นรายวันแบบผู้ป่วยนอก
ง. ทำการผ่าตัดคลอดทางหน้าท้อง (Cesarean section) ทันที เนื่องจากเป็นภาวะรุนแรงและอายุครรภ์ครบกำหนด
เฉลย: ข. รับไว้รักษาในโรงพยาบาล ให้ยา Magnesium sulfate เพื่อป้องกันการชัก ให้ยาลดความดัน และวางแผนยุติการตั้งครรภ์โดยการชักนำการคลอดทันที
คำอธิบาย:
การวินิจฉัย: ผู้ป่วยมีเกณฑ์การวินิจฉัย ภาวะครรภ์เป็นพิษระดับรุนแรง (Severe Preeclampsia) ชัดเจน ได้แก่
ความดันโลหิต systolic 160 mmHg หรือ diastolic 110 mmHg (วัดซ้ำห่างกัน 4 ชั่วโมง)
มีโปรตีนในปัสสาวะจำนวนมาก (3+ โดยการตรวจ dipstick)
อายุครรภ์ 37 สัปดาห์ ถือเป็น ครรภ์ครบกำหนด (Term)
หลักการรักษา: การรักษาเดียวที่ได้ผลสำหรับภาวะครรภ์เป็นพิษคือ "การยุติการตั้งครรภ์" เพื่อกำจัดสาเหตุซึ่งคือรก โดยพิจารณาจากสมดุลระหว่างความรุนแรงของโรคในมารดาและความพร้อมของทารก
ในกรณีนี้: อายุครรภ์ 37 สัปดาห์ (ครบกำหนด) ทารกมีพัฒนาการสมบูรณ์และมีชีวิตรอดได้ดีนอกครรภ์ ร่วมกับโรคมี ความรุนแรงระดับสูง ดังนั้น ข้อบ่งชี้ในการยุติการตั้งครรภ์จึงชัดเจนและต้องทำทันที
การจัดการเร่งด่วน (ในชั่วโมงแรก):
ป้องกันการชัก: ให้ Magnesium sulfate ทางเส้นเลือดทันที (Loading dose 4-6 กรัม ตามด้วย maintenance dose) เพื่อป้องกันการเกิด Eclampsia (ภาวะชักจากครรภ์เป็นพิษ)
ควบคุมความดันโลหิต: ให้ยาลดความดัน เช่น Labetalol, Nifedipine ทางปากหรือเส้นเลือด เพื่อป้องกันภาวะแทรกซ้อนจากความดันโลหิตสูง เช่น เส้นเลือดในสมองแตก
วางแผนการคลอด: เนื่องจากปากมดลูกเริ่มมีการเปลี่ยนแปลง (อาจนุ่มและบางบางส่วน) และทารก NST ปกติ การชักนำการคลอด (Induction of labor) จึงเป็นทางเลือกแรก (First-line management) เพื่อให้คลอดทางช่องคลอด
การดูแลระหว่างคลอด: ต้องดูแลในห้องคลอดหรือห้องผ่าตัด โดยติดตามสัญญาณชีพมารดาและตรวจติดตามสภาพทารก (Continuous fetal monitoring) อย่างใกล้ชิด
ทำไมไม่เลือกช้อยอื่น:
ก. ผิด เพราะการรอคอยคลอดตามธรรมชาติในภาวะรุนแรงแบบนี้มีความเสี่ยงสูงที่โรคจะรุนแรงขึ้นอย่างรวดเร็ว นำไปสู่ Eclampsia, HELLP syndrome, รกลอกตัวก่อนกำหนด หรืออันตรายต่อมารดาและทารก
ค. ผิด เพราะ ห้าม ดูแลแบบผู้ป่วยนอกในภาวะครรภ์เป็นพิษระดับรุนแรง ผู้ป่วยต้องได้รับการดูแลอย่างใกล้ชิดในโรงพยาบาลเท่านั้น
ง. ผิด เพราะไม่ใช่การรักษาแรกเริ่มทันทีในกรณีนี้ การผ่าตัดคลอดจะทำเมื่อมีข้อบ่งชี้ เช่น การชักนำการคลอดล้มเหลว, มีสัญญาณทารกขาดออกซิเจน (Fetal distress), อาการมารดาแย่ลงอย่างรวดเร็ว, หรือมีข้อห้ามในการคลอดทางช่องคลอด โดยทั่วไปจะพยายามชักนำการคลอดทางช่องคลอดก่อนหากสภาพปากมดลูกเอื้ออำนวยและทารกปลอดภัย
สรุป: การจัดการที่ถูกต้องคือ การรับผู้ป่วยไว้ในโรงพยาบาล ให้การรักษาเพื่อป้องกันและควบคุมภาวะแทรกซ้อน (ด้วย MgSO4 และยาลดความดัน) พร้อมทั้ง วางแผนยุติการตั้งครรภ์โดยเร็วด้วยการชักนำการคลอด เนื่องจากอายุครรภ์ครบกำหนดและโรคมีระดับความรุนแรงสูง
บทความที่เกี่ยวข้อง
ฝึกทำข้อสอบ MEQ เรื่อง Acute Kidney Injury (AKI) ตัวอย่างโจทย์ภาวะไตวายเฉียบพลัน ครอบคลุมการแยกสาเหตุ pre-renal, intra-renal, post-renal, การแปลผล urine electrolytes และ fractional excretion of sodium (FENa), การให้ fluid resuscitation, การปรับขนาดยาตาม eGFR, และข้อบ่งชี้ในการฟอกเลือดด่วน
ฝึกทำข้อสอบ MEQ เรื่อง Acute Decompensated Heart Failure ตัวอย่างโจทย์ภาวะหัวใจล้มเหลวเฉียบพลัน ครอบคลุมการประเมิน volume overload vs low perfusion, การให้ยาขับปัสสาวะ Furosemide, การปรับยาในผู้ป่วย hypotensive, การให้ inotropes และ vasodilator อย่างเหมาะสม รวมถึงการให้คำแนะนำผู้ป่วยก่อนกลับบ้าน
ฝึกทำข้อสอบ MEQ เรื่อง Thyrotoxicosis ตัวอย่างโจทย์ภาวะต่อมไทรอยด์เป็นพิษ ตั้งแต่การซักประวัติและตรวจร่างกายเพื่อแยกสาเหตุ, การแปลผล thyroid function test, การเลือกใช้ยา methimazole, PTU, beta-blocker, และการจัดการภาวะ thyroid storm ที่รุนแรง เหมาะสำหรับแพทย์และบุคลากรทางการแพทย์
