ชาย 49 ปี ชักทั้งตัวประวัติดื่มหนักแต่ลดลง มือสั่น กระสับกระส่าย จัดการอย่างไร?
23 ผู้เข้าชม
ผู้ป่วยชายอายุ 49 ปี มาโรงพยาบาลด้วยอาการชักแบบเกร็งกระตุกทั้งตัว 2 ครั้ง มีประวัติดื่มสุราจัด แต่ 1 วันก่อนมาดื่มลดลงมาก ไม่มีประวัติการชักมาก่อน ตรวจร่างกาย: หายใจ 20 ครั้ง/นาที ชีพจร 110 ครั้ง/นาที อุณหภูมิร่างกาย 37.8 องศาเซลเซียส ความดันโลหิต 160/100 mmHg กระสับกระส่ายปานกลาง มีมือสั่นทั้งสองข้าง ยังรู้เรื่องเวลา สถานที่ บุคคล การตรวจระบบประสาทไม่พบความผิดปกติ
A. ยาคาร์บามาเซพีน
B. ยาไดอะซีแพม
C. ยาฟีโนบาร์บิทอล
D. ยาโซเดียมวาลโปรเอต
E. วิตามินบีหนึ่ง (ไทอามีน)
ตอบ B. ยาไดอะซีแพม (Diazepam)
จากการประเมินผู้ป่วยชายอายุ 49 ปี ที่มีอาการชักแบบเกร็งกระตุกทั้งตัว 2 ครั้ง หลังจากลดปริมาณการดื่มสุราลงอย่างรวดเร็ว ร่วมกับอาการกระสับกระส่ายปานกลาง มือสั่น ความดันโลหิตสูง อัตราชีพจรเร็ว และมีไข้ต่ำๆ อาการทั้งหมดนี้ชี้ให้เห็นถึง ภาวะขาดแอลกอฮอล์อย่างรุนแรง (Alcohol Withdrawal Syndrome) ที่กำลังพัฒนาสู่ภาวะชักจากการขาดแอลกอฮอล์ (Alcohol Withdrawal Seizures) ซึ่งเป็นภาวะฉุกเฉินทางระบบประสาทที่ต้องได้รับการจัดการอย่างเร่งด่วน
กลไกทางพยาธิสรีรวิทยาของภาวะนี้เกิดจากการที่สมองเคยชินกับการอยู่ภายใต้ฤทธิ์กดระบบประสาทของแอลกอฮอล์เป็นเวลานาน เมื่อระดับแอลกอฮอล์ในเลือดลดลงอย่างรวดเร็ว จะเกิดภาวะ "การหลุดจากการกด" (Disinhibition) ของระบบประสาท ส่งผลให้ระบบประสาทส่วนกลางอยู่ในสภาวะตื่นตัวเกินปกติ (Hyperexcitability) เกิดจากความไม่สมดุลระหว่างสารสื่อประสาทชนิดกระตุ้น (Glutamate) และสารสื่อประสาทชนิดยับยั้ง (GABA)
เมื่อพิจารณาตัวเลือกการรักษาทั้งหมด B. ยาไดอะซีแพม (Diazepam) เป็นการรักษาที่เหมาะสมและสำคัญที่สุดเป็นลำดับแรก
เหตุผลเชิงลึกทางการแพทย์ที่เลือกยาไดอะซีแพม:
1. กลไกการออกฤทธิ์ที่ตรงกับพยาธิกำเนิด:
ไดอะซีแพมเป็นเบนโซไดอะซีพีนที่ออกฤทธิ์เสริมการทำงานของ GABA ซึ่งเป็นสารสื่อประสาทหลักชนิดยับยั้งในสมอง
การออกฤทธิ์ที่ GABA-A receptors ช่วยลดภาวะ hyperexcitability ของเซลล์ประสาท
มีฤทธิ์ป้องกันการชักซ้ำและลดอาการอื่นๆ ของ alcohol withdrawal
2. คุณสมบัติทางเภสัชจลนศาสตร์ที่เหมาะสม:
เริ่มออกฤทธิ์เร็วภายใน 2-5 นาทีเมื่อให้ทางหลอดเลือดดำ
มีระยะ half-life ยาว (20-80 ชั่วโมง) ให้การป้องกันที่ต่อเนื่อง
สร้าง active metabolites ที่ช่วยรักษาระดับยาในเลือดให้คงที่
3. ประสิทธิภาพที่ได้รับการพิสูจน์:
เป็นยามาตรฐานใน Clinical Institute Withdrawal Assessment for Alcohol (CIWA) protocol
ลดความเสี่ยงของการชักซ้ำได้ 50-80%
ป้องกันการพัฒนาสู่ภาวะประสาทหลอนจากการขาดแอลกอฮอล์และภาวะเพ้อติดสุรา
การพิจารณาตัวเลือกอื่นๆ:
A. คาร์บามาเซพีน: มีประสิทธิภาพน้อยกว่าในการควบคุมอาการ withdrawal เฉียบพลัน
C. ฟีโนบาร์บิทอล: มีความเสี่ยงในการกดการหายใจสูง โดยเฉพาะเมื่อใช้ร่วมกับแอลกอฮอล์
D. โซเดียมวาลโปรเอต: ใช้สำหรับการป้องกันชักระยะยาวมากกว่าการรักษา withdrawal เฉียบพลัน
E. วิตามินบีหนึ่ง: สำคัญต้องให้ร่วมด้วยเพื่อป้องกันภาวะสมองเสื่อมจากพิษสุรา แต่ไม่ใช่การรักษาหลักสำหรับควบคุมอาการ withdrawal
แนวทางการจัดการผู้ป่วยรายนี้ประกอบด้วย:
ให้ไดอะซีแพมทางหลอดเลือดดำตามโปรโตคอล CIWA
ให้วิตามินบีหนึ่งทางหลอดเลือดดำก่อนให้น้ำเกลือที่มีกลูโคส
การให้สารน้ำและ electrolytes เพื่อแก้ไขภาวะขาดน้ำ
การตรวจติดตามสัญญาณชีพอย่างใกล้ชิด
การประเมินและรักษาภาวะแทรกซ้อนอื่นๆ
โดยสรุป ไดอะซีแพมเป็นยาที่เหมาะสมที่สุดเนื่องจากมีประสิทธิภาพสูงในการควบคุมอาการ withdrawal ป้องกันการชักซ้ำ และมีความปลอดภัยเมื่อใช้ตามโปรโตคอลที่ถูกต้อง
A. ยาคาร์บามาเซพีน
B. ยาไดอะซีแพม
C. ยาฟีโนบาร์บิทอล
D. ยาโซเดียมวาลโปรเอต
E. วิตามินบีหนึ่ง (ไทอามีน)
ตอบ B. ยาไดอะซีแพม (Diazepam)
จากการประเมินผู้ป่วยชายอายุ 49 ปี ที่มีอาการชักแบบเกร็งกระตุกทั้งตัว 2 ครั้ง หลังจากลดปริมาณการดื่มสุราลงอย่างรวดเร็ว ร่วมกับอาการกระสับกระส่ายปานกลาง มือสั่น ความดันโลหิตสูง อัตราชีพจรเร็ว และมีไข้ต่ำๆ อาการทั้งหมดนี้ชี้ให้เห็นถึง ภาวะขาดแอลกอฮอล์อย่างรุนแรง (Alcohol Withdrawal Syndrome) ที่กำลังพัฒนาสู่ภาวะชักจากการขาดแอลกอฮอล์ (Alcohol Withdrawal Seizures) ซึ่งเป็นภาวะฉุกเฉินทางระบบประสาทที่ต้องได้รับการจัดการอย่างเร่งด่วน
กลไกทางพยาธิสรีรวิทยาของภาวะนี้เกิดจากการที่สมองเคยชินกับการอยู่ภายใต้ฤทธิ์กดระบบประสาทของแอลกอฮอล์เป็นเวลานาน เมื่อระดับแอลกอฮอล์ในเลือดลดลงอย่างรวดเร็ว จะเกิดภาวะ "การหลุดจากการกด" (Disinhibition) ของระบบประสาท ส่งผลให้ระบบประสาทส่วนกลางอยู่ในสภาวะตื่นตัวเกินปกติ (Hyperexcitability) เกิดจากความไม่สมดุลระหว่างสารสื่อประสาทชนิดกระตุ้น (Glutamate) และสารสื่อประสาทชนิดยับยั้ง (GABA)
เมื่อพิจารณาตัวเลือกการรักษาทั้งหมด B. ยาไดอะซีแพม (Diazepam) เป็นการรักษาที่เหมาะสมและสำคัญที่สุดเป็นลำดับแรก
เหตุผลเชิงลึกทางการแพทย์ที่เลือกยาไดอะซีแพม:
1. กลไกการออกฤทธิ์ที่ตรงกับพยาธิกำเนิด:
ไดอะซีแพมเป็นเบนโซไดอะซีพีนที่ออกฤทธิ์เสริมการทำงานของ GABA ซึ่งเป็นสารสื่อประสาทหลักชนิดยับยั้งในสมอง
การออกฤทธิ์ที่ GABA-A receptors ช่วยลดภาวะ hyperexcitability ของเซลล์ประสาท
มีฤทธิ์ป้องกันการชักซ้ำและลดอาการอื่นๆ ของ alcohol withdrawal
2. คุณสมบัติทางเภสัชจลนศาสตร์ที่เหมาะสม:
เริ่มออกฤทธิ์เร็วภายใน 2-5 นาทีเมื่อให้ทางหลอดเลือดดำ
มีระยะ half-life ยาว (20-80 ชั่วโมง) ให้การป้องกันที่ต่อเนื่อง
สร้าง active metabolites ที่ช่วยรักษาระดับยาในเลือดให้คงที่
3. ประสิทธิภาพที่ได้รับการพิสูจน์:
เป็นยามาตรฐานใน Clinical Institute Withdrawal Assessment for Alcohol (CIWA) protocol
ลดความเสี่ยงของการชักซ้ำได้ 50-80%
ป้องกันการพัฒนาสู่ภาวะประสาทหลอนจากการขาดแอลกอฮอล์และภาวะเพ้อติดสุรา
การพิจารณาตัวเลือกอื่นๆ:
A. คาร์บามาเซพีน: มีประสิทธิภาพน้อยกว่าในการควบคุมอาการ withdrawal เฉียบพลัน
C. ฟีโนบาร์บิทอล: มีความเสี่ยงในการกดการหายใจสูง โดยเฉพาะเมื่อใช้ร่วมกับแอลกอฮอล์
D. โซเดียมวาลโปรเอต: ใช้สำหรับการป้องกันชักระยะยาวมากกว่าการรักษา withdrawal เฉียบพลัน
E. วิตามินบีหนึ่ง: สำคัญต้องให้ร่วมด้วยเพื่อป้องกันภาวะสมองเสื่อมจากพิษสุรา แต่ไม่ใช่การรักษาหลักสำหรับควบคุมอาการ withdrawal
แนวทางการจัดการผู้ป่วยรายนี้ประกอบด้วย:
ให้ไดอะซีแพมทางหลอดเลือดดำตามโปรโตคอล CIWA
ให้วิตามินบีหนึ่งทางหลอดเลือดดำก่อนให้น้ำเกลือที่มีกลูโคส
การให้สารน้ำและ electrolytes เพื่อแก้ไขภาวะขาดน้ำ
การตรวจติดตามสัญญาณชีพอย่างใกล้ชิด
การประเมินและรักษาภาวะแทรกซ้อนอื่นๆ
โดยสรุป ไดอะซีแพมเป็นยาที่เหมาะสมที่สุดเนื่องจากมีประสิทธิภาพสูงในการควบคุมอาการ withdrawal ป้องกันการชักซ้ำ และมีความปลอดภัยเมื่อใช้ตามโปรโตคอลที่ถูกต้อง
