ผู้ป่วยเป็น Pulmonary tuberculosis ได้ยาชนิดหนึ่ง ต่อมามีอาการชาปลายมือปลายเท้าควรได้รับยาใด?

ผู้ป่วยเป็น Pulmonary tuberculosis ได้ยาชนิดหนึ่ง ต่อมามีอาการชาปลายมือปลายเท้า ควรได้รับยาใด?

A. INH B. Rifampin

C. Pyrazinamide

D. Ethambutol

E. Streptomycin

คำตอบที่ถูกต้องคือ A. INH (Isoniazid)
เหตุผลโดยละเอียด
อาการ "ชาปลายมือปลายเท้า (Peripheral neuropathy)" เป็นผลข้างเคียงทางระบบประสาทที่รู้จักกันดีของยาต้านวัณโรค ไอโซไนอาซิด (Isoniazid - INH)
กลไก: INH สามารถทำให้เกิดภาวะขาดวิตามิน B6 (Pyridoxine) เนื่องจากมันขัดขวางการทำงานของวิตามิน B6 หรือเร่งการขับวิตามิน B6 ออกจากร่างกาย วิตามิน B6 มีความสำคัญต่อการทำงานของระบบประสาทส่วนปลาย
อาการ: ผู้ป่วยจะมีอาการชา เจ็บแปล๊บๆ หรือรู้สึกเหมือนเข็มทิ่มที่ปลายมือปลายเท้า (แบบถุงมือและถุงเท้า - glove and stocking distribution) ซึ่งเป็นลักษณะของ peripheral neuropathy
การป้องกันและรักษา: การให้ วิตามิน B6 (Pyridoxine) ร่วมไปกับการรักษาด้วย INH เป็นมาตรฐาน โดยเฉพาะในกลุ่มเสี่ยง เช่น ผู้ป่วยสูงอายุ ผู้ป่วยเบาหวาน ผู้ป่วยขาดสารอาหาร หรือผู้ป่วยติดสุรา
คำถามถามว่า "ผู้ป่วยเป็น TB ได้ยาชนิดหนึ่ง แล้วมีอาการชา ควรได้รับยาใด" ซึ่งนัยยะคือ อาการชานี้เป็นผลข้างเคียงจากยาตัวใด และควรได้รับยาอะไรเพื่อป้องกันหรือบรรเทาอาการนี้ คำตอบคือ ได้รับ INH ทำให้เกิดอาการชา และควรได้รับ วิตามิน B6 แต่ในตัวเลือกไม่ได้มีวิตามิน B6 แต่มีแต่ยาต้านวัณโรค ดังนั้นการตอบคือการระบุว่า ยาชนิดหนึ่งที่ทำให้เกิดอาการชาคือ INH
อธิบายแต่ละตัวเลือก:
A. INH (Isoniazid)
ถูกต้อง: เป็นยาต้านวัณโรคหลักที่ เป็นสาเหตุของอาการชาปลายมือปลายเท้า (peripheral neuropathy) ได้บ่อยที่สุด ผู้ป่วยที่ได้รับ INH ควรได้รับวิตามิน B6 เพื่อป้องกันอาการนี้
B. Rifampin
ไม่ถูกต้อง: ผลข้างเคียงสำคัญคือ ทำให้ปัสสาวะ/น้ำตา/เหงื่อ เป็นสีส้มแดง อาจมีพิษต่อตับ แต่ ไม่ทำให้เกิด peripheral neuropathy แบบ INH
C. Pyrazinamide
ไม่ถูกต้อง: ผลข้างเคียงสำคัญคือ ทำให้กรดยูริกในเลือดสูง (เกิดโรคเกาต์ได้) และอาจมีพิษต่อตับ ไม่ทำให้เกิด peripheral neuropathy แบบ INH
D. Ethambutol
ไม่ถูกต้อง: ผลข้างเคียงสำคัญคือ เกิด optic neuritis ทำให้การมองเห็นสีเสียไป (โดยเฉพาะสีแดงและเขียว) และอาจตาบอดได้ ไม่ใช่ peripheral neuropathy ที่ปลายมือปลายเท้า
E. Streptomycin
ไม่ถูกต้อง: ผลข้างเคียงสำคัญคือ พิษต่อระบบประสาทส่วนกลางและหูชั้นใน (Ototoxicity) ทำให้เวียนศีรษะบ้านหมุน และสูญเสียการได้ยิน ไม่ใช่ peripheral neuropathy ที่ปลายมือปลายเท้า
สรุป: อาการชาปลายมือปลายเท้าในผู้ป่วยที่ได้รับยารักษาวัณโรคเป็นผลข้างเคียงจำเพาะของ INH (Isoniazid) เนื่องจากทำให้ขาดวิตามิน B6 ดังนั้นคำตอบคือ INH