ผู้ป่วยดื่ม Alcohol มา 20 ปี เป็น cirrhosis ตาเหลือง ตัวเหลือง จะมีกรดอะมิโนใดสูงสุด?

ผู้ป่วยรายหนึ่งดื่ม Alcohol มา20ปี เป็น cirrhosis ตาเหลือง ตัวเหลือง จะมีกรดอะมิโนใดสูงสุด?

A. Glycine

B. Lysine

C. Leucine

D. Tyrosine

E. Glutamate

คำตอบที่ถูกต้องคือ E. Glutamate (หรือ Glutamic acid)
เหตุผลโดยละเอียด
ผู้ป่วยเป็น โรคตับแข็งจากแอลกอฮอล์ (Alcoholic cirrhosis) ที่มีอาการดีซ่าน (ตาเหลือง ตัวเหลือง) แสดงว่า การทำงานของตับบกพร่องอย่างรุนแรง
ในภาวะตับแข็งระยะสุดท้าย (End-stage liver disease) ตับจะสูญเสียเซลล์และโครงสร้างปกติ ทำให้ความสามารถในการเมแทบอลิซึมของตับลดลงอย่างมาก ส่งผลต่อการสร้างและการทำลายสารต่างๆ โดยเฉพาะกรดอะมิโน
กลไกสำคัญ: หนึ่งในหน้าที่หลักของตับที่เสียไปคือ กระบวนการ Urea Cycle ซึ่งมีหน้าที่ เปลี่ยนแอมโมเนีย (ซึ่งเป็นพิษต่อสมอง) ให้เป็นยูเรีย เพื่อขับออกทางปัสสาวะ
ผลที่ตามมา: เมื่อ Urea Cycle ทำงานบกพร่อง จะมีการสะสมของ แอมโมเนีย (Ammonia, NH₃) ในเลือดสูง และเพื่อจัดการกับแอมโมเนียที่สูงขึ้น ร่างกายจะใช้วิธีอื่นชดเชย โดยเฉพาะการเพิ่มปฏิกิริยารวมกันของ Glutamate กับ Ammonia เพื่อสร้าง Glutamine
ปฏิกิริยา: Glutamate + NH₃ → Glutamine (เร่งโดยเอนไซม์ Glutamine synthetase ซึ่งพบได้ในกล้ามเนื้อและสมอง)
ผลต่อระดับกรดอะมิโน: กระบวนการชดเชยนี้ทำให้เกิดความต้องการ Glutamate เพิ่มขึ้นเพื่อจับกับแอมโมเนีย แต่ในภาวะตับแข็งจริงๆแล้ว ระดับกรดอะมิโนในเลือดจะเปลี่ยนแปลงหลายชนิด แต่รูปแบบที่พบบ่อยคือ ระดับกรดอะมิโนที่มีกิ่งก้าน (Branched-chain amino acids - BCAAs: Valine, Leucine, Isoleucine) ลดลง ในขณะที่ ระดับกรดอะมิโนที่มีวงแหวนอะโรมาติก (Aromatic amino acids - AAAs: Phenylalanine, Tyrosine, Tryptophan) และ Methionine, Glutamate เพิ่มขึ้น
จากการศึกษาทางคลินิกในผู้ป่วยตับแข็งจากแอลกอฮอล์ Glutamate เป็นหนึ่งในกรดอะมิโนที่พบว่ามีระดับในเลือดสูงขึ้นชัดเจน เนื่องจากกลไกการชดเชยและการเผาผลาญที่ผิดปกติ นอกจากนี้ยังมีความสัมพันธ์กับพยาธิสภาพของสมองจากตับ (Hepatic encephalopathy) ด้วย
อธิบายแต่ละตัวเลือก:
A. Glycine
ไม่ถูกต้อง: Glycine เป็นกรดอะมิโนที่ไม่จำเป็น มีหลายบทบาท แต่ไม่ใช่ตัวที่เพิ่มขึ้นสูงสุดในตับแข็งจากแอลกอฮอล์
B. Lysine
ไม่ถูกต้อง: เป็นกรดอะมิโนจำเป็น แต่ไม่ใช่ตัวหลักที่เปลี่ยนแปลงชัดเจนในโรคนี้
C. Leucine
ไม่ถูกต้อง: เป็นกรดอะมิโนจำเป็นชนิด Branched-chain amino acid (BCAA) ระดับในเลือดมักจะลดลง ในภาวะตับแข็ง เนื่องจากมีการใช้เพิ่มขึ้นในกล้ามเนื้อและตับไม่สามารถประมวลผลได้ดี
D. Tyrosine
ไม่ถูกต้อง: เป็นกรดอะมิโน Aromatic amino acid (AAA) ระดับอาจสูงขึ้นบ้างในตับแข็ง แต่มักไม่สูงสุด และเป็นสารตั้งต้นของสารสื่อประสาท
E. Glutamate
ถูกต้อง: Glutamate (กรดกลูตามิก) เป็นหนึ่งในกรดอะมิโนที่ ระดับในเลือดเพิ่มขึ้น ในผู้ป่วยตับแข็งระยะลุกลาม เนื่องจากใช้ในการกำจัดแอมโมเนีย (สร้าง Glutamine) และมีการหลั่งจากกล้ามเนื้อเพิ่มขึ้น นอกจากนี้ยังเกี่ยวข้องกับพยาธิสภาพของสมองจากตับ
สรุป: ในผู้ป่วยโรคตับแข็งระยะสุดท้ายจากแอลกอฮอล์ การทำงานของตับบกพร่องทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงของกรดอะมิโนในเลือด โดยเฉพาะกลไกการจัดการแอมโมเนียที่ผิดปกติส่งผลให้ Glutamate มีระดับสูงขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ และเป็นคำตอบที่ตรงกับหลักการเผาผลาญในภาวะนี้