ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรัง-เบาหวาน ขาบวมทั้งสองข้าง ให้โปรตีนเท่าไหร่?
ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรัง-เบาหวาน ขาบวมทั้งสองข้าง ให้โปรตีนเท่าไหร่?
ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรัง 2 ปี, เบาหวาน, ความดันโลหิตสูง 4 ปี น้ำหนักตัว 50 กก., พื้นที่ผิวร่างกาย 1.26 ตร.ม., ขาบวมกดบุ๋มทั้งสองข้าง
A. 10 กรัม
B. 20 กรัม
C. 30 กรัม
D. 40 กรัม
E. 50 กรัม
เฉลย: D. 40g
จากประวัติผู้ป่วยโรคไตเรื้อรัง 2 ปี ร่วมกับโรคเบาหวานและความดันโลหิตสูง 4 ปี มีน้ำหนักตัว 50 กิโลกรัม พื้นที่ผิวร่างกาย 1.26 ตารางเมตร และมีอาการบวมกดบุ๋มที่ขาทั้งสองข้าง การกำหนดปริมาณโปรตีนที่เหมาะสมจำเป็นต้องพิจารณาอย่างละเอียดตามหลักการทางโภชนศาสตร์สำหรับโรคไตเรื้อรัง
การวิเคราะห์ปริมาณโปรตีนที่เหมาะสม:
จากการคำนวณทางโภชนาการ ผู้ป่วยน้ำหนัก 50 กิโลกรัม ควรได้รับโปรตีนในปริมาณ 40 กรัมต่อวัน ซึ่งสอดคล้องกับข้อ D. 40g
เหตุผลเชิงลึกทางการแพทย์:
1. หลักการให้โปรตีนในโรคไตเรื้อรัง:
โรคไตเรื้อรังทำให้ความสามารถในการกรองของไตลดลง การได้รับโปรตีนมากเกินไปจะเพิ่มภาระการทำงานให้ glomeruli ที่เหลืออยู่ ทำให้เกิดภาวะ hyperfiltration เร่งการเสื่อมของไต ในทางตรงกันข้าม การได้รับโปรตีนน้อยเกินไปอาจนำไปสู่ภาวะทุพโภชนาการและการสูญเสียมวลกล้ามเนื้อ
2. กลไกการป้องกันไตจากการจำกัดโปรตีน:
การจำกัดโปรตีนช่วยลดการสร้าง urea และ other nitrogenous wastes ซึ่งเป็นสารที่ต้องขับผ่านไต ลดการเกิด glomerular hypertension และ hyperfiltration ช่วยลดการหลั่งฮอร์โมน angiotensin II และ endothelin-1 ซึ่งเป็นสารที่ทำให้เกิดการหดตัวของหลอดเลือดในไตและกระตุ้นการเกิด fibrosis
3. การพิจารณาปัจจัยร่วม:
โรคเบาหวาน: เพิ่มความเสี่ยงต่อ diabetic nephropathy จากการที่ elevated blood sugar ทำให้เกิด advanced glycation end products ซึ่งทำลาย glomerular basement membrane
ความดันโลหิตสูง: เร่งการเสื่อมของไตผ่านการทำให้เกิด hypertensive nephrosclerosis
อาการบวม: บ่งชี้ถึงภาวะไตทำงานไม่เพียงพอในการขับน้ำและโซเดียม มีความสัมพันธ์กับภาวะ hypoalbuminemia และ overload ของของเหลวในร่างกาย
4. การปรับปริมาณโปรตีนตามระยะโรคไต:
ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังระยะที่ไม่ต้องการล้างไต (non-dialysis dependent CKD) ควรได้รับโปรตีน 0.6-0.8 กรัมต่อกิโลกรัมต่อวัน การเลือกใช้ 0.8 กรัมต่อกิโลกรัม เหมาะสมสำหรับผู้ป่วยที่ยังมีอาการบวมและต้องการรักษามวลกล้ามเนื้อ
การจัดการโภชนาการอื่นๆ ที่จำเป็น:
-การควบคุมโซเดียม: จำกัดน้อยกว่า 2 กรัมต่อวัน เพื่อลดอาการบวมและควบคุมความดันโลหิต
-การควบคุมโพแทสเซียม: ตามระดับการทำงานของไต หากมีภาวะไตเสื่อมระยะลุกลามจำกัดโพแทสเซียม
-การควบคุมฟอสเฟต: สำคัญในโรคไตเรื้อรังระยะลุกลาม เพื่อป้องกัน renal osteodystrophy
-การให้พลังงานที่เพียงพอ: 25-35 กิโลแคลอรีต่อกิโลกรัมต่อวัน เพื่อป้องกันการสลายโปรตีนจากกล้ามเนื้อ
การติดตามประเมินผล:
ต้องติดตามระดับ serum albumin, prealbumin เพื่อประเมินสภาวะโภชนาการ ตรวจระดับ BUN และ creatinine เพื่อประเมินการทำงานของไต และประเมินอาการบวมอย่างสม่ำเสมอ
ข้อควรระวัง:
การจำกัดโปรตีนต้องทำภายใต้การดูแลของนักโภชนาการหรือแพทย์ เนื่องจากหากจำกัดมากเกินไปอาจทำให้เกิดภาวะทุพโภชนาการได้ โดยเฉพาะในผู้สูงอายุที่มีความเสี่ยงต่อ sarcopenia อยู่แล้ว
โดยสรุป ปริมาณโปรตีน 40 กรัมต่อวัน เป็นค่าที่เหมาะสมตามหลักฐานทางการแพทย์สำหรับผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังที่มีน้ำหนัก 50 กิโลกรัม และมีภาวะ comorbidity อื่นๆ ร่วมด้วย
