เด็กชายมีอาการหายใจลำบาก ซึม หลังจากกินมันสำปะหลังต้มไม่สุก ต้องใช้ยาอะไรรักษา?

เด็กชายอายุ 10 ปี มีอาการหายใจล าบาก ซึม หลังจากกินมันสำปะหลังต้มไม่สุก ต้องใช้ยาอะไรรักษา?

A. EDTA

B. Deferoxamine

C. N-Acetyl cysteine

D. Atropine and 2-PAM

E. Sodium nitrite and Sodium thiosulfate

คำตอบที่ถูกต้องคือ E. Sodium nitrite และ Sodium thiosulfate
เหตุผลโดยละเอียด
สารพิษ: มันสำปะหลัง (Cassava) ที่ต้มไม่สุกหรือแปรรูปไม่ถูกวิธีอาจมีสาร ไซยาไนด์ (Cyanide) ปริมาณสูง สารนี้อยู่ในรูปของ cyanogenic glycosides (เช่น linamarin) ซึ่งจะถูกเปลี่ยนเป็นไซยาไนด์เมื่อสัมผัสกับเอนไซม์ในลำไส้
กลไกความเป็นพิษ: ไซยาไนด์จับกับไซโตโครม ซี ออกซิเดส (cytochrome c oxidase) ในไมโตคอนเดรีย ซึ่งเป็นเอนไซม์ในห่วงโซ่การถ่ายทอดอิเล็กตรอนขั้นสุดท้าย ทำให้เซลล์ไม่สามารถใช้ออกซิเจนได้ เกิด ภาวะขาดออกซิเจนในระดับเซลล์ (Cellular hypoxia) แม้ว่าระดับออกซิเจนในเลือดจะเพียงพอก็ตาม
อาการ: ผู้ป่วยจะมีอาการของภาวะขาดออกซิเจน เช่น หายใจลำบาก, ซึม, ปวดหัว, คลื่นไส้ อาเจียน และอาจรุนแรงถึงชัก หมดสติ และเสียชีวิต
การรักษาเฉพาะ (Antidote): โปรโตคอลมาตรฐานสำหรับพิษไซยาไนด์คือการใช้ ชุดยาแก้พิษไซยาไนด์ (Cyanide Antidote Kit) ซึ่งประกอบด้วย:
Sodium nitrite: เปลี่ยนเฮโมโกลบินในเลือดให้เป็นเมทฮีโมโกลบิน (MetHb) ซึ่งจะจับกับไซยาไนด์ได้ดีกว่าจึงดึงไซยาไนด์ออกจากไซโตโครม ออกซิเดส
Sodium thiosulfate: ทำหน้าที่เป็นแหล่งของซัลเฟอร์สำหรับเอนไซม์ โรโดเนส (Rhodanese) ซึ่งจะเปลี่ยนไซยาไนด์ให้เป็นไทโอไซยาเนต (thiocyanate) ที่มีพิษน้อยมากและถูกขับทางไต
อธิบายแต่ละตัวเลือก:
A. EDTA (Ethylenediaminetetraacetic acid)
ไม่ถูกต้อง: เป็นสารคีเลต (chelating agent) ใช้รักษาภาวะพิษจาก โลหะหนัก เช่น ตะกั่ว (lead), สารหนู (arsenic), เหล็ก (iron) เกินขนาด ไม่ใช่ สำหรับพิษไซยาไนด์
B. Deferoxamine
ไม่ถูกต้อง: เป็นสารคีเลตใช้รักษาภาวะ เหล็กเกิน (iron overload) หรือพิษจากยา/สารที่มีเหล็กเป็นส่วนประกอบ ไม่ใช่ สำหรับพิษไซยาไนด์
C. N-Acetyl cysteine (NAC)
ไม่ถูกต้อง: เป็นยาต้านฤทธิ์พิษสำหรับ พาราเซตามอลเกินขนาด (Acetaminophen overdose) โดยชดเชยสารต้านอนุมูลอิสระกลูตาไธโอน ไม่ใช่ สำหรับพิษไซยาไนด์
D. Atropine and 2-PAM (Pralidoxime)
ไม่ถูกต้อง: เป็นชุดยาต้านพิษสำหรับ สารพิษกลุ่มสารยับยั้งเอนไซม์โคลีนเอสเทอเรส (Organophosphate และ Carbamate) ซึ่งเป็นสารกำจัดศัตรูพืชและแมลง โดย Atropine ใช้ต้านพิษ muscarinic ส่วน 2-PAM ช่วยฟื้นฟูการทำงานของเอนไซม์ ไม่ใช่ สำหรับพิษไซยาไนด์
E. Sodium nitrite and Sodium thiosulfate
ถูกต้อง: เป็นชุดยาแก้พิษมาตรฐานสำหรับ พิษไซยาไนด์ (Cyanide poisoning) ซึ่งตรงกับสารพิษจากมันสำปะหลังต้มไม่สุก
สรุป: จากการที่มีประวัติกินมันสำปะหลังต้มไม่สุกและมีอาการของภาวะขาดออกซิเจนรุนแรง สาเหตุที่น่าจะเป็นคือ พิษไซยาไนด์ ดังนั้น การรักษาเฉพาะคือการใช้ Sodium nitrite และ Sodium thiosulfate