ชาย 17 ปี มีไข้ หอบ เสมหะเขียว?

ชาย 17 ปี ไข้ หอบ เสมหะเขียว CXR: honey comb appearance. What is likely diagnosis?
A. Bronchiectasis
B. Chronic obstructive disease
C. Recurrent aspiration

คำตอบที่ถูกต้องคือ A. Bronchiectasis
เหตุผลโดยละเอียด
อาการและอาการแสดงของผู้ป่วย:
วัยรุ่นชาย 17 ปี (บ่งชี้ภาวะที่เป็นเรื้อรังแต่แสดงอาการตั้งแต่เด็กหรือวัยรุ่น)
อาการติดเชื้อทางเดินหายใจเฉียบพลัน: ไข้, หอบ, เสมหะเขียว (บ่งชี้การติดเชื้อแบคทีเรียทับซ้อน)
ลักษณะ CXR ที่จำเพาะ: honey comb appearance (ลักษณะรังผึ้ง)
"Honey comb appearance" เป็นศัพท์รังสีวิทยาที่อธิบายภาพ ถุงลม (cystic spaces) ขนาดเล็กหลายๆ อันเรียงชิดกัน ซึ่งเป็นลักษณะที่สัมพันธ์กับภาวะ พังผืดในปอดระยะสุดท้าย (end-stage lung fibrosis) อย่างไรก็ตาม ในบริบทของ วัยรุ่นที่มีอาการติดเชื้อซ้ำ ร่วมกับอาการหอบและเสมหะเขียว คำนี้มักถูกใช้เพื่ออธิบายภาพที่เห็นใน โรคหลอดลมโป่งพอง (Bronchiectasis) โดยเฉพาะชนิดที่มีลักษณะ Cystic bronchiectasis
ใน bronchiectasis ที่รุนแรง การขยายตัวของหลอดลมเป็นถุง (cystic dilatation) ที่เรียงกันอาจให้ภาพคล้ายรังผึ้ง
โรคที่พบบ่อยในวัยรุ่นซึ่งมีอาการหอบเรื้อรัง, ไอมีเสมหะติดเชื้อบ่อย และมีลักษณะ CXR แบบ honey comb (หรือ cystic changes) ที่ชัดเจน คือ Cystic Fibrosis (CF) ซึ่งเป็นสาเหตุสำคัญของ bronchiectasis ในวัยรุ่นชาวตะวันตก แต่ในประเทศไทยสาเหตุมักเป็นจาก โรคหลอดลมโป่งพองแต่กำเนิดหรือหลังการติดเชื้อรุนแรง อย่างไรก็ตามตัวเลือกไม่มี CF ดังนั้น Bronchiectasis จึงเป็นคำตอบที่ตรงและเหมาะสมที่สุด
อธิบายแต่ละตัวเลือก:
A. Bronchiectasis (โรคหลอดลมโป่งพอง)
ถูกต้อง: ตรงกับอาการติดเชื้อทางเดินหายใจซ้ำ (ไข้, เสมหะเขียว) ในคนอายุน้อย และลักษณะ CXR ที่แสดงถึงความผิดปกติของโครงสร้างหลอดลมแบบเรื้อรัง (honey comb อาจหมายถึง cystic bronchiectasis) โดยเฉพาะในรายที่รุนแรงหรือจากโรคซิสติกไฟโบรซิส
B. Chronic obstructive pulmonary disease (COPD)
ไม่ถูกต้อง: เป็นโรคที่สัมพันธ์กับการสูบบุหรี่เป็นเวลานาน มักพบในผู้สูงอายุ (มากกว่า 40 ปี) ไม่ใช่ในวัยรุ่น 17 ปี และภาพ CXR ใน COPD มักแสดงเป็น pulmonary hyperinflation (ปอดยืดเกิน) ไม่ใช่ honey comb appearance
C. Recurrent aspiration (ภาวะสำลักซ้ำ)
ไม่ถูกต้อง: อาจทำให้เกิดปอดอักเสบเรื้อรังและอาจนำไปสู่ bronchiectasis ได้ แต่ ไม่ใช่การวินิจฉัยหลัก ที่อธิบายภาพ CXR แบบ honey comb ได้ชัดเจนเท่ากับ bronchiectasis เอง
สรุป: จากประวัติ วัยรุ่น ที่มีอาการ ติดเชื้อทางเดินหายใจรุนแรง (ไข้, หอบ, เสมหะเขียว) ร่วมกับ ภาพ CXR แบบ honey comb นั้น การวินิจฉัยที่น่าจะเป็นมากที่สุดคือ Bronchiectasis (ซึ่งอาจมีสาเหตุจากโรคซิสติกไฟโบรซิสหรือความผิดปกติอื่นแต่กำเนิด)