หญิง 35 ปี วันนี้มีไข้ ไอ เหนื่อย sputum: filariform larvae. เชื้อที่เป็นไปได้คืออะไร?
หญิง 35 ปี u/d SLE on prednisolone high dose วันนี้มีไข้ ไอ เหนื่อย sputum: filariform larvae. เชื้อที่เป็นไปได้มากสุดคืออะไร?
A. Ascaris lumbricoides
B. Ancylostoma duodenale
C. Enterobius vermicularis
คำตอบที่ถูกต้องคือ B. Ancylostoma duodenale
เหตุผลโดยละเอียด
ประวัติและการตรวจพบสำคัญ:
ผู้ป่วยภูมิคุ้มกันต่ำ: หญิง 35 ปี เป็นโรค SLE และได้รับยา prednisolone ขนาดสูง ซึ่งเป็นยาที่กดภูมิคุ้มกัน
อาการทางปอด: มีไข้, ไอ, เหนื่อย
สิ่งตรวจพบในเสมหะ: พบ ตัวอ่อนรูปร่างคล้ายเส้นด้าย (filariform larvae) ซึ่งเป็น ระยะติดต่อ (infective stage) ของพยาธิบางชนิด
พยาธิที่สามารถทำให้เกิดอาการทางปอดและพบตัวอ่อนระยะ filariform ในเสมหะได้ คือพยาธิกลุ่ม Strongyloides stercoralis (พยาธิเส้นด้าย)
วงจรชีวิตสำคัญ: Strongyloides มีวงจรชีวิตที่ซับซ้อนและสามารถเกิด การติดเชื้อซ้ำในร่างกาย (Autoinfection) ได้ ตัวอ่อนระยะ filariform ที่อยู่ในลำไส้สามารถไชผ่านผนังลำไส้เข้าสู่กระแสเลือด ไปที่ปอด แล้วขึ้นไปที่คอหอยและถูกกลืนลงลำไส้ใหม่ ทำให้มีการติดเชื้อต่อเนื่องเรื้อรังได้
ภาวะรุนแรงในผู้ป่วยภูมิคุ้มกันบกพร่อง: ในผู้ป่วยที่ได้รับสเตียรอยด์หรือมีภูมิคุ้มกันต่ำ (เช่น SLE) อาจเกิด ภาวะติดเชื้อรุนแรงแบบแพร่กระจาย (Hyperinfection syndrome หรือ Disseminated strongyloidiasis) ซึ่งตัวอ่อนจำนวนมากแพร่กระจายไปยังอวัยวะต่างๆ เช่น ปอด, ตับ, สมอง เป็นภาวะฉุกเฉรินที่อันตรายถึงชีวิต
อาการทางปอด: ในภาวะ hyperinfection ผู้ป่วยจะมีอาการไอ, หายใจลำบาก, และอาจพบตัวอ่อนในเสมหะ, น้ำล้างกระเพาะ หรืออุจจาระ
แม้ในตัวเลือกจะไม่มี Strongyloides stercoralis โดยตรง แต่ให้ตัวเลือกพยาธิตัวกลมอื่นๆ:
B. Ancylostoma duodenale (พยาธิปากขอ) มีวงจรชีวิตที่ ตัวอ่อนระยะ filariform ไชผ่านผิวหนัง -> เข้ากระแสเลือด -> ไปที่ปอด -> ขึ้นคอหอย -> ถูกกลืนลงลำไส้ ดังนั้นใน ระยะที่ตัวอ่อนผ่านปอด ก็อาจทำให้เกิดอาการทางปอด (Löffler's syndrome) และอาจพบตัวอ่อนในเสมหะได้เช่นกัน (แม้จะพบน้อยกว่า Strongyloides) และเป็นไปได้ในผู้ป่วยภูมิคุ้มกันต่ำ
เมื่อไม่มี Strongyloides ในตัวเลือก Ancylostoma duodenale (พยาธิปากขอ) จึงเป็นคำตอบที่ ใกล้เคียงและเป็นไปได้มากที่สุด เพราะเป็นพยาธิอีกชนิดที่มีวงจรชีวิตแบบ pulmonary migration และอาจพบตัวอ่อนในเสมหะได้
อธิบายแต่ละตัวเลือก:
A. Ascaris lumbricoides (พยาธิไส้เดือน)
ไม่ถูกต้อง: มีวงจรชีวิตที่ตัวอ่อนผ่านปอดและทำให้เกิดอาการปอดได้ (Löffler's syndrome) แต่ ตัวอ่อนระยะที่ผ่านปอดเป็นระยะ L2-L3 ที่อยู่ในไข่หรือฟักออกมาแล้ว มีขนาดใหญ่และไม่เรียวยาวเหมือน filariform larvae และมักไม่พบในเสมหะโดยตรง
B. Ancylostoma duodenale (พยาธิปากขอ)
ถูกต้อง: เป็นพยาธิที่มี ตัวอ่อนระยะ filariform ซึ่งไชผ่านผิวหนัง เข้ากระแสเลือด ไปที่ปอด แล้วขึ้นคอหอย ทำให้เกิดอาการทางปอดและ อาจพบตัวอ่อนในเสมหะได้ โดยเฉพาะในผู้ป่วยที่มีภาวะภูมิคุ้มกันต่ำซึ่งอาจมีการติดเชื้อจำนวนมาก
C. Enterobius vermicularis (พยาธิเข็มหมุด)
ไม่ถูกต้อง: ไม่มีวงจรชีวิตที่ผ่านปอด ตัวเต็มวัยอาศัยในลำไส้ใหญ่ส่วนต้น ไม่ทำให้เกิดอาการทางปอด และไม่มีตัวอ่อนระยะ filariform
สรุป: การพบ filariform larvae ในเสมหะ ของผู้ป่วย SLE ที่ได้รับสเตียรอยด์ขนาดสูง ชี้ให้เห็นถึงการติดเชื้อพยาธิที่มีวงจรชีวิตผ่านปอดและมีความรุนแรงในผู้ภูมิคุ้มกันต่ำ แม้พยาธิที่พบบ่อยที่สุดในสถานการณ์นี้คือ Strongyloides stercoralis (Ancylostoma duodenale) ซึ่งมีวงจรชีวิตคล้ายกัน (pulmonary migration) และอาจพบตัวอ่อนในเสมหะได้ จึงเป็นคำตอบที่เหมาะสมที่สุด
