รักษา Alzeimer’s disease โดยวิธี stem cell transplant นำ cell จากแหล่งใดมีโอกาสสำเร็จมากที่สุดโดย ?
รักษา Alzeimer’s disease โดยวิธี stem cell transplant นำ cell จากแหล่งใดมีโอกาสสำเร็จมากที่สุดโดย สามารถ differentiated ได้ cell type ที่จำเพาะที่สุด?
A. Placenta
B. Embryonic bone marrow
C. Cord blood
D. Fetal brain
E. Adult peripheral blood
คำตอบที่ถูกต้องคือ D. Fetal brain
เหตุผลโดยละเอียด
โรคอัลไซเมอร์เป็นโรค neurodegeneration ที่มีการตายของเซลล์ประสาทจำเพาะในสมอง (โดยเฉพาะ cholinergic neurons ใน basal forebrain) การรักษาด้วยการปลูกถ่ายเซลล์ต้นกำเนิด (stem cell transplantation) มุ่งหวังที่จะ แทนที่เซลล์ประสาทที่เสียหายด้วยเซลล์ประสาทใหม่ที่ทำงานได้
หลักการสำคัญในการเลือกแหล่งเซลล์ต้นกำเนิดสำหรับโรคทางระบบประสาทคือ ความสามารถในการเปลี่ยนเป็นเซลล์ประสาท (Neuronal differentiation potential)
Fetal brain tissue เป็นแหล่งของ เซลล์ต้นกำเนิดจากระบบประสาท (Neural stem cells หรือ Neural progenitor cells) โดยตรง
เซลล์เหล่านี้ถูกกำหนดโชคชะตา (committed) ไปสู่การเป็นเซลล์ระบบประสาทอยู่แล้ว (neuronal lineage)
มีความสามารถสูงในการ เปลี่ยนเป็นเซลล์ประสาทและเซลล์เกลียชนิดต่างๆ ในสมองได้อย่างจำเพาะ (site-specific differentiation)
เมื่อนำไปปลูกถ่ายในสมอง มีโอกาสสูงที่จะอยู่รอดและเปลี่ยนเป็นเซลล์ประสาทที่ทำงานได้จริง
แหล่งอื่นๆ เช่น เซลล์ต้นกำเนิดจากตัวอ่อนทั่วไป (embryonic stem cells) หรือจากเลือดสายสะดือ (cord blood) ถึงแม้จะมีศักยภาพสูง แต่ก็ต้องผ่านกระบวนการชักนำให้เปลี่ยนเป็นเซลล์ประสาทที่ซับซ้อนกว่า และอาจมีความเสี่ยงต่อการเกิดก้อนเนื้องอก (teratoma) หรือเปลี่ยนเป็นเซลล์ที่ไม่ต้องการได้
ดังนั้น Fetal brain tissue เป็นแหล่งที่มีโอกาสสำเร็จมากที่สุดในการได้เซลล์ประสาทที่จำเพาะสำหรับทดแทนในโรคอัลไซเมอร์
อธิบายแต่ละตัวเลือก:
A. Placenta (รก)
ไม่ถูกต้อง: มีเซลล์ต้นกำเนิดหลายชนิด เช่น mesenchymal stem cells ซึ่งสามารถเปลี่ยนเป็นเซลล์หลายชนิดได้ (เช่น กระดูก ไขมัน) แต่ ความสามารถในการเปลี่ยนเป็นเซลล์ประสาทมีจำกัดและไม่จำเพาะเท่า เซลล์จาก fetal brain
B. Embryonic bone marrow (ไขกระดูกจากตัวอ่อน)
ไม่ถูกต้อง: เป็นแหล่งของ hematopoietic stem cells เป็นหลัก ไม่ใช่เซลล์ที่มุ่งสู่การเป็นเซลล์ประสาท
C. Cord blood (เลือดจากสายสะดือ)
ไม่ถูกต้อง: มี hematopoietic stem cells และมี mesenchymal stem cells บ้าง ความสามารถในการเปลี่ยนเป็นเซลล์ประสาทต่ำและไม่แน่นอน
D. Fetal brain (สมองของทารกในครรภ์)
ถูกต้อง: เป็นแหล่ง Neural stem cells หรือ Neural progenitor cells โดยตรง ซึ่งถูกกำหนดมาเพื่อพัฒนาเป็นเซลล์สมองอยู่แล้ว จึงมี ศักยภาพสูงสุดในการเปลี่ยนเป็นเซลล์ประสาทชนิดต่างๆ ได้อย่างจำเพาะ สำหรับการรักษาโรค neurodegeneration เช่น อัลไซเมอร์
E. Adult peripheral blood (เลือดจากผู้ใหญ่)
ไม่ถูกต้อง: มีเซลล์ต้นกำเนิดจากเลือดเป็นหลัก แทบไม่มีความสามารถ ในการเปลี่ยนเป็นเซลล์ประสาท
สรุป: เพื่อให้ได้เซลล์ต้นกำเนิดที่มีความสามารถสูงสุดในการเปลี่ยนเป็นเซลล์ประสาทที่จำเพาะสำหรับทดแทนในโรคอัลไซเมอร์ แหล่งที่ดีที่สุดคือ Fetal brain tissue ซึ่งมีเซลล์ต้นกำเนิดจากระบบประสาทโดยตรง
