ชาวนา อายุ 50 ปี ไข้ ไอ มา 1 เดือน ?
ชานา อายุ 50 ปี ไข้ ไอ มา 1เดือน. Blood sugar 250. CXR: patchy infiltration at both lower lungs. Abdomen U/S: splenomegaly with multiple hypoechoic. ถามเชื้ออะไร?
A. Burkholderia pseudomallei
B. Mycobacterium tuberculosis
C. NTM
คำตอบที่ถูกต้องคือ A. Burkholderia pseudomallei (เชื้อโรคเมลิออยโดสิส)
เหตุผลโดยละเอียด
อาการและผลการตรวจของผู้ป่วยสอดคล้องกับ โรคเมลิออยโดสิส (Melioidosis) ซึ่งเป็นโรคติดเชื้อแบคทีเรียที่สำคัญในประเทศไทยและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ โดยเฉพาะในผู้ป่วยที่มี โรคเบาหวาน (Diabetes mellitus) เป็นปัจจัยเสี่ยงหลัก
ประวัติและอาการ: ผู้ชายไทยอายุ 50 ปี (กลุ่มอายุและเชื้อชาติที่พบโรคนี้บ่อย), มีอาการ ไข้ ไอ 1 เดือน (การติดเชื้อระบบทางเดินหายใจเรื้อรัง), น้ำตาลในเลือดสูง (250 mg/dL) ซึ่งเป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญที่สุดของโรคเมลิออยโดสิส
ผลการตรวจ:
CXR: พบ patchy infiltration at both lower lungs (การอักเสบแบบเป็นปื้นที่ปอดทั้งสองข้างด้านล่าง) ซึ่งเป็นรูปแบบการติดเชื้อในปอดที่พบบ่อยในเมลิออยโดสิส
Abdomen U/S: พบ ตับม้ามโต (Splenomegaly) และมีรอยโรค hypoechoic หลายจุดในม้าม (multiple splenic microabscesses) ซึ่งเป็น ลักษณะเฉพาะ (Pathognomonic) ของการติดเชื้อเมลิออยโดสิสที่มีการแพร่กระจายเข้ากระแสเลือด (Septicemic or Disseminated melioidosis)
กลุ่มอาการ ไข้เรื้อรัง + ผู้ป่วยเบาหวาน + ปอดอักเสบ + ม้ามโตและมีฝีขนาดเล็กหลายจุด นั้น ตรงกับโรคเมลิออยโดสิส (Melioidosis) ที่เกิดจากเชื้อ Burkholderia pseudomallei มากที่สุด
อธิบายแต่ละตัวเลือก:
A. Burkholderia pseudomallei (เชื้อโรคเมลิออยโดสิส)
ถูกต้อง: เป็นเชื้อที่ตรงที่สุดกับภาพรวมทั้งหมด โดยเฉพาะปัจจัยเสี่ยงเบาหวานและลักษณะฝีขนาดเล็กหลายจุดในม้าม (splenic microabscesses) ซึ่งเป็นลักษณะเด่นของโรคนี้
B. Mycobacterium tuberculosis (เชื้อวัณโรค)
ไม่ถูกต้อง: วัณโรคทำให้เกิดปอดอักเสบเรื้อรังได้ และอาจพบตับม้ามโตในวัณโรคแพร่กระจาย (Miliary TB) ได้ แต่ โดยทั่วไปมักไม่พบลักษณะ splenic microabscesses ที่ชัดเจนแบบหลายจุดจากการอัลตราซาวนด์ และไม่มีความสัมพันธ์ชัดเจนกับเบาหวานแบบเฉพาะเจาะจงเท่ากับเมลิออยโดสิส
C. NTM (เชื้อวัณโรคที่ไม่ใช่ เอ็ม. ทูเบอร์คูโลซิส หรือ Mycobacteria other than tuberculosis)
ไม่ถูกต้อง: มักเกิดในผู้ป่วยที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่องรุนแรง (เช่น เอดส์) หรือมีโรคปอดเดิมอยู่แล้ว อาจทำให้ปอดอักเสบเรื้อรังได้ แต่ ไม่ได้มีลักษณะจำเพาะแบบ splenic microabscesses และไม่สัมพันธ์กับเบาหวานเป็นหลักแบบเมลิออยโดสิส
สรุป: จากประวัติผู้ป่วยชายไทยวัย 50 ปี ที่เป็นเบาหวาน มีอาการไข้ไอนาน 1 เดือน ร่วมกับภาพรังสีปอดอักเสบและ อัลตราซาวนด์พบตับม้ามโตและมีฝีขนาดเล็กหลายจุดในม้าม (splenic microabscesses) การวินิจฉัยที่น่าจะเป็นมากที่สุดคือ โรคเมลิออยโดสิส (Melioidosis) ซึ่งเกิดจากเชื้อ Burkholderia pseudomallei
